این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
شناخت خطا، نیمی از راه اصلاح است. بسیاری از ما دربارهی «قمار و بازی‌های شرط‌دار» برداشت‌هایی داریم که پشتوانه‌ی فقهی ندارد؛ برداشت‌هایی که یا از ساده‌سازی‌های روایی‌شده آمده یا از خلط مسائل مشابه. در این نوشته رایج‌ترین این خطاها را مرور می‌کنیم و برای هر یک، نگاه درست را نشان می‌دهیم.
پاسخ درست در یک نگاه
قمار و هر بازی دوطرفه یا چندطرفه‌ای که شرط مالی بر آن بسته شود، حرام است و مال برده از این راه، غصبی و ناپاک شمرده می‌شود. قرآن میسر را از کارهای شیطان دانسته و از اجتناب از آن فرمان داده است.
توضیح مسئله
مبنای حرمت قمار، آلودگی مال به ربودن بی‌حق است؛ در قمار، برنده مال را بدون عوض و کار مشروع می‌گیرد و این همان خوردن مال به باطل است. حکم به شرط مالی گره خورده است؛ پس اگر مال در میان نباشد، بازی‌های معمولی ورزشی جایزند؛ و شرط بی‌واسطه و با واسطه در این حکم یکسان‌اند؛ یعنی پرداخت از سوی شخص سوم، آن را از دایرهی قمار خارج نمی‌کند. البته مسابقه‌های مشروع با جایزه‌ی تعیین‌شده از سوی شخص ثالث برای مسابقهی ورزشی یا علمی، از قمار جدا است و جایز است. علاوه بر ضرر مالی، قمار عداوت و کینه میان بازیگران می‌کارد و انسان را از یاد خدا و نماز باز می‌دارد و همین حکمت در قرآن بیان شده است.
شرایط اصلی
- شرط مالی بودن، عنصر اصلی تحقق قمار است؛ بدون شرط، بازی ورزشی جایز است
- شرط با واسطه مانند پرداخت از سوی شخص سوم نیز حکم قمار را دارد
- مسابقه‌های مشروع با جایزه از سوی شخص ثالث، مانند مسابقات ورزشی و علمی، از قمار جدا و جایز است
اشتباهات رایج
- گمان کردن که مبلغ کم یا شوخی بودن بازی، حرمت را برداشته است
- شرط‌بندی آنلاین و بازی‌های مجازی شرط‌دار را از دایرهی قمار بیرون دانستن
- بردن از دوست با این تصور که رضایت او، مال را حلال می‌کند
- پنهان کردن بازی شرط‌دار در قالب جایزه و قرعه‌کشی پرداختی
چگونه از این خطاها دوری کنیم؟
پیش از هر اقدام، مسئله را از منبع معتبر بپرسید و پاسخ اجمالی را با توضیح تفصیلی مقایسه کنید. همیشه شرایط و مصادیق را بشمارید؛ بسیاری از خطاها از نادیده‌گرفتن «شرط» در مسئله‌آغاز می‌شود. اگر در موضع تردید بودید، احتیاط و پرسش از عالم، راه امن‌تر است.
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ وَٱلْمَيْسِرُ وَٱلْأَنصَابُ وَٱلْأَزْلَٰمُ رِجْسٌۭ مِّنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و بتها و ازلام [= نوعی بخت‌آزمایی]، پلید و از عمل شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید!
إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ فِى ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ
شیطان می‌خواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند، و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد. آیا (با این همه زیان و فساد، و با این نهی اکید،) خودداری خواهید کرد؟!
پرسش‌های پرتکرار
آیا بازی بدون شرط مالی نیز حرام است؟
شرط مالی عنصر قمار است؛ اما دربارهی برخی بازیها مانند نارد، روایات خاص وجود دارد و احتیاط در ترک آن است.
مالی که در قمار برنده شده‌ام چه حکمی دارد؟
حرام و غصبی است؛ باید به صاحب اصلی بازگردانده شود و در صورت ناآگاهی از مالک، در راه‌های خیر به نیابت از او انفاق شود.
مسابقه با جایزه هم قمار است؟
خیر؛ اگر جایزه از سوی شخص ثالث و برای مسابقهی مشروع ورزشی یا علمی تعیین شود، از دایرهی قمار خارج است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.