این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
تعریف
جنگ حنین در سال هشتم هجری قمری (۶۳۰ میلادی) و اندکی پس از فتح مکه در دره‌ای تنگ به همین نام رخ داد؛ قبایل هوازن و ثقیف با آوردن خانواده و اموال خود به جنگ آمدند، در کمینی سخت سپاه بزرگ مسلمانان را غافلگیر کردند و پس از آشفتگی آغازین، نبرد با پیروزی مسلمانان پایان یافت.
زمینه و رخداد
- پس از فتح مکه، قبایل هوازن و ثقیف به فرماندهی مالک بن عوف برای پیشدستی، سپاهی بزرگ ساختند و خانواده‌ها و اموال را نیز با خود آوردند.
- پیامبر با سپاهی حدود دوازده هزار نفری، بزرگ‌ترین سپاه تا آن روز، به استقبال آنان رفت.
- در بامداد و در درهی باریک حنین، کمین‌نشینان از بلندیها تیراندازی کردند و صف پیشتاز سپاه مسلمانان متلاشی شد و بخشی از سپاه عقب نشست.
- پیامبر با جمعی از مهاجران و انصار در میدان ایستاد و با فراخوان صریح خود، مبارزان را به دور خود بازگرداند.
- قرآن به‌روشنی می‌گوید کثرت شما را شادمان کرد و زمین با همه‌ی گستردگی‌اش در دیده‌تان تنگ آمد.
- با بازگشت مبارزان و پایداری هسته‌ی انصار، کمین‌نشینان شکست خوردند و غنایم و اسیران فراوانی به دست مسلمانان افتاد.
پیامدها
- پس از حنین، سپاه مسلمانان شهر مستحکم طائف را نیز به محاصره گرفت و سرانجام با پیمان صلح کار گرفت.
- پیامبر سهم ویژه‌ای از غنیمت را به تازه‌مسلمانان مکه اختصاص داد که به اعتراض برخی انصار انجامید و با سخن محبت‌آمیز او درباره‌ی جایگاه والای آنان پایان یافت.
- قبایل هوازن پس از مدتی مسلمان شدند و اسیران آنان بی‌بازپرداخت آزاد شدند.
- آیات ۲۵ و ۲۶ سوره‌ی توبه این واقعه را به‌عنوان درسی درباره‌ی بی‌اعتباری اتکای صرف به کثرت تبیین می‌کنند.
درس‌های امروزین
- اتکای صرف به شمار و امکانات، بی‌روحیه، آموزش و انسجام، پشتوانه‌ی مطمئنی نیست.
- ایستادگی رهبر در لحظه‌ی فروپاشی صفوف، ارکان سازمان را از نو برمی‌سازد؛ آرامش او واکنشی سنجیده می‌آفریند.
- مدیریت انتظارات گروه‌های قدیمی و نووارد (اعتراض انصار) با گفت‌وگو، تکریم و استدلال حل می‌شود نه با دستور.
- سیاست جذب: بخشش سخاوتمندانه از غنیمت برای جلب دل‌های تازه‌مسلمان، سرمایه‌گذاری در ثبات بلندمدت بود.
حکمت و فلسفه
حنین رخدادی است که قرآن از آن به‌عنوان لحظه‌ی تمایز اتکای حقیقی از اعتماد مادی یاد می‌کند؛ پیروزی نهایی هنگام بازگشت به این سپاهیان رسید که به جای شمار خویش بر ایمان، انسجام و بصیرت تکیه کردند و درس داد که ظرفیت‌های مادی زیر سایه‌ی ضعف معنوی به زیان کار می‌گیرند.
آیات قرآن در این باب
لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ ۙ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـًۭٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ
خداوند شما را در جاهای زیادی یاری کرد (و بر دشمن پیروز شدید)؛ و در روز حنین (نیز یاری نمود)؛ در آن هنگام که فزونی جمعیّتتان شما را مغرور ساخت، ولی (این فزونی جمعیّت) هیچ به دردتان نخورد و زمین با همه وسعتش بر شما تنگ شده؛ سپس پشت (به دشمن) کرده، فرار نمودید!
ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًۭا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ
سپس خداوند «سکینه» خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان نازل کرد؛ و لشکرهایی فرستاد که شما نمی‌دیدید؛ و کافران را مجازات کرد؛ و این است جزای کافران!
روایات مرتبط
الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ
مجاهد کسی است که با نفس خود در اطاعت خدا جهاد کند.
پرسش‌های پرتکرار
جنگ حنین در چه زمانی و کجا رخ داد؟
در ماه شوال سال هشتم هجری، حدود دو هفته پس از فتح مکه، در دره‌ای میان مکه و طائف به نام حنین.
چرا سپاه بزرگ مسلمانان در آغاز عقب رانده شد؟
کمین در درهی تنگ، تیراندازی ناگهانی از بلندیها و واکنش جمعی سپاهیان تازهپیوسته، آشفتگی نخستین را پدید آورد.
واکنش پیامبر به اعتراض انصار درباره‌ی تقسیم غنیمت چه بود؟
او یادآور شد انصار مهاجران را پناه دادند و پیامبر خود را به جای گله‌میش و شتر برگزیدند؛ این سخن دل‌ها را آرام کرد.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.