این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
پاسخ اجمالی
کفالت عقدی است که به موجب آن، کفیل متعهد میشود شخص یا مالی را در موعد مقرر به طرف ذینفع تحویل دهد و اگر نکند، ضامن است. کفالت با ایجاب و قبول واقع میشود و به رضایت شخصی که کفالت درباره او انجام شده، نیازی ندارد. این عقد از عقود مشروع و لازم است.
توضیح تفصیلی
کفالت در حقیقت پیوستن ذمه‌ای به ذمهی دیگر در التزام به آوردن است و به همین سبب فقها آن را در حکم ضمان دانسته‌اند. کفالت دو گونه دارد: کفالت نفس که التزام به حاضر کردن شخصی است و کفالت مال که التزام به رساندن و تحویل مال است؛ و هر دو با ایجاب و قبول به وجود می‌آیند و اقباض در آنها لازم نیست. برای انعقاد آن باید مکفول (شخص یا مال) و طرف ذینفع مشخص باشد و کفیل بالغ، عاقل، مختار و قاصد باشد و موضوع کفالت مشروع باشد. ذمهی کفیل با تسلیم مکفول در موعد یا با برائت ذینفع یا در کفالت نفس با فوت مکفول، خلاصی می‌یابد. کفالت سند رسمی نمی‌خواهد و عقد شفاهی آن نیز نافذ است، هرچند اثبات آن در مراجع حقوقی نیازمند دلیل است. در قرآن، حضرت یوسف از سوی برادرش ضمانت جام را پذیرفت و این از مبناهای مشهور بحث ضمان و کفالت شمرده شده است.
شرایط و ارکان
- تعیین مکفول (شخص یا مال) و طرف ذینفع
- ایجاب و قبول و قصد و رضای کفیل
- بالغ، عاقل و مختار بودن کفیل
- مشروع بودن موضوع کفالت
آیات قرآن در این باب
قَالُوا۟ نَفْقِدُ صُوَاعَ ٱلْمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمْلُ بَعِيرٍۢ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٌۭ
گفتند: «پیمانه پادشاه را! و هر کس آن را بیاورد، یک بار شتر (غلّه) به او داده میشود؛ و من ضامن این (پاداش) هستم!»
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت کفالت و ضمان چیست؟
ضمان انتقال دین از ذمهی بدهکار به ذمهی ضامن است و دین از ذمهی او ساقط میشود؛ اما کفالت التزام به آوردن شخص یا تحویل مال است و تعهد اصلی باقی میماند.
آیا رضایت شخصی که کفالت میشود شرط است؟
خیر؛ برای انعقاد کفالت، قبول طرف ذینفع لازم است اما رضایت خود شخصِ کفالتشده شرط نیست.
ذمهی کفیل چه زمانی بریء میشود؟
با تحویل مکفول در موعد مقرر یا برائت طرف ذینفع از حق خود؛ و در کفالت نفس، با فوت مکفول نیز ذمهی کفیل خلاص میشود.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.