در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
پاسخ اجمالی
چیزهایی که نجاست را برطرف می‌کنند «مطهرات» نامیده می‌شوند و بنابر رساله‌های عملیه فقه امامیه دوازده موردند. مشهورترین آن‌ها عبارت‌اند از آب پاک، زمین، آفتاب، استحاله، انتقال، انفعال، ارتفاع عین نجاست، اسلامی شدن کافر، تبعیت و برطرف شدن حیض و نفاس.
توضیح تفصیلی
آب پاک بنیادی‌ترین مطهر است و پاکی بیشتر اشیاء با شستن حاصل می‌شود. زمین، کف کفش و پاشنه را با راه رفتن بر زمین پاک و خشک، به شرط محو شدن عین نجاست، پاکی می‌بخشد. آفتاب، زمین و ساختمان و در و پنجره ثابت را با تابش مستقیم و خشک شدن کامل پاک می‌کند؛ ولی اشیاء منقول مانند لباس و فرش را نه. استحاله یعنی دگرگونی ماهیت چیز نجس مانند چوبی که خاکستر شود؛ انتقال مانند خونی که از بدن انسان به بدن پشه می‌رود و پاک می‌گردد؛ و انفعال، سرکه شدن خودبخودی یا با درمان شراب است. ارتفاع عین نجاست، اسلامی شدن کافر و تبعیت نیز در مواردی که فقها بیان کرده‌اند موجب پاکی می‌شوند. همچنین با پایان یافتن حیض و نفاس، زن از حدث اکبر پاک می‌شود. شناخت این فهرست، مکلف را از تردیدهای بی‌مورد در پاکی اشیاء رهایی می‌بخشد.
شرایط و ارکان
- رعایت شرایط ویژه هر مطهر؛ مانند پاک و خشک بودن زمین یا تابش مستقیم آفتاب
- در پاکی با آب، پاک بودن خود آب و رفع عین و اثر نجاست
- در استحاله و انتقال، تحقق تغییر واقعی ماهیت یا انتقال کامل
آیات قرآن در این باب
لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًۭا ۚ لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ ۚ فِيهِ رِجَالٌۭ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ
هرگز در آن (مسجد به عبادت) نایست! آن مسجدی که از روز نخست بر پایه تقوا بنا شده، شایسته‌تر است که در آن (به عبادت) بایستی؛ در آن، مردانی هستند که دوست می‌دارند پاکیزه باشند؛ و خداوند پاکیزگان را دوست دارد!
پرسش‌های پرتکرار
چگونه زمین پاک می‌کند؟
با راه رفتن بر زمین پاک و خشک، عین نجاست از کف کفش یا پاشنه برطرف و آن محل پاک می‌شود.
چوب نجس را سوزانده‌ام؛ خاکستر آن چه حکمی دارد؟
با تحقق استحاله یعنی تبدیل کامل ماهیت، خاکستر پاک است.
آیا خون پشه نجس است؟
نه؛ خونی که به بدن پشه منتقل شده، با عنوان «انتقال» پاک شمرده می‌شود.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.