آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
شناخت خطا، نیمی از راه اصلاح است. بسیاری از ما درباره‌ی «نفقه‌ی همسر» برداشت‌هایی داریم که پشتوانه‌ی فقهی ندارد؛ برداشت‌هایی که یا از ساده‌سازی‌های روایی‌شده آمده یا از خلط مسائل مشابه. در این نوشته رایج‌ترین این خطاها را مرور می‌کنیم و برای هر یک، نگاه درست را نشان می‌دهیم.
پاسخ درست در یک نگاه
نفقه‌ی زن دائم بر عهدهی شوهر است و شامل خوراک، پوشاک، مسکن و درمان به اندازه‌ی شأن و وضعیت زندگی آنان میشود. میزان نفقه تابع شأن خانواده و توان مالی شوهر است و اگر شوهر نپردازد، بدهکار است و زن می‌تواند آن را مطالبه و پیگیری کند.
توضیح مسئله
نفقه در نکاح دائم، وظیفه‌ی شرعی و قانونی شوهر است و به زندگی مشترک گره خورده است؛ اما مال شخصی زن از آن جدا است و زن در تصرف در مال و کار و درآمد خود آزاد است و اجباری به گذاشتن مالش برای هزینههای خانه ندارد. مهریه نیز جای نفقه را نمی‌گیرد؛ مهریه مال خود زن است و نفقه، هزینهی جاری زندگی. اگر شوهر با توان مالی از پرداخت نفقه خودداری کند، این ترک معصیت و بدهی بر ذمه‌ی اوست و در صورت استمرار و ایجاد حرج، می‌تواند مبنای اقدامات قانونی و شرعی زن قرار گیرد. در عده‌ی طلاق رجعی نیز نفقه همچنان بر عهدهی شوهر است.
شرایط اصلی
- برقراری نکاح دائم؛ در ازدواج موقت، نفقه جز با شرط ضمن عقد نیست
- حضور و زندگی مشترک زن در چارچوب عرف و شرع، به استثنای موارد عذر
- تناسب میزان نفقه با شأن خانواده و توان مالی شوهر، نه حداقل مطلق
- پرداخت مستمر و به‌موقع؛ ترک آن بدهی شرعی می‌سازد
اشتباهات رایج
- تصور اینکه پرداخت مهریه، شوهر را از نفقه بی‌نیاز می‌کند
- گمان کردن که زن به سبب کار کردن یا داشتن درآمد، حق نفقه را از دست می‌دهد
- تعیین نفقه بدون توجه به شأن خانواده و به صورت حداقل مطلق
- بی‌اعتنایی به حق مطالبه‌ی زن و تعلل در پرداخت
چگونه از این خطاها دوری کنیم؟
پیش از هر اقدام، مسئله را از منبع معتبر بپرسید و پاسخ اجمالی را با توضیح تفصیلی مقایسه کنید. همیشه شرایط و مصادیق را بشمارید؛ بسیاری از خطاها از نادیده‌گرفتن «شرط» در مسئله‌آغاز میشود. اگر در موضع تردید بودید، احتیاط و پرسش از عالم، راه امن‌تر است.
آیات قرآن در این باب
لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍۢ مِّن سَعَتِهِۦ ۖ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُۥ فَلْيُنفِقْ مِمَّآ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ۚ لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَا ۚ سَيَجْعَلُ ٱللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍۢ يُسْرًۭا
آنان که امکانات وسیعی دارند، باید از امکانات وسیع خود انفاق کنند و آنها که تنگدستند، از آنچه که خدا به آنها داده انفاق نمایند؛ خداوند هیچ کس را جز به مقدار توانایی که به او داده تکلیف نمی‌کند؛ خداوند بزودی بعد از سختیها آسانی قرار می‌دهد!
ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ ۚ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٌۭ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ ۚ وَٱلَّٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّۭا كَبِيرًۭا
مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است، و بخاطر انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند. و زنان صالح، زنانی هستند که متواضعند، و در غیاب (همسر خود،) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده، حفظ می‌کنند. و (امّا) آن دسته از زنان را که از سرکشی و مخالفتشان بیم دارید، پند و اندرز دهید! (و اگر مؤثر واقع نشد،) در بستر از آنها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل، برای وادار کردن آنها به انجام وظایفشان نبود،) آنها را تنبیه کنید! و اگر از شما پیروی کردند، راهی برای تعدّی بر آنها نجویید! (بدانید) خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است. (و قدرت او، بالاترین قدرتهاست.)
روایات مرتبط
الْكَادُّ عَلَىٰ عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
کسی که برای خانواده‌اش تلاش می‌کند، مانند مجاهد در راه خداست.
پرسش‌های پرتکرار
اگر زن شاغل باشد باز هم نفقه بر عهدهی شوهر است؟
بله؛ در نکاح دائم، شاغل بودن زن حق نفقه را از میان نمیبرد و درآمد زن نیز در تصرف خود اوست.
نفقه شامل چه چیزهایی میشود؟
خوراک، پوشاک، مسکن و درمان متناسب با شأن خانواده و هزینههای ضروری برآمده از عرف.
آیا مهریه جای نفقه را میگیرد؟
خیر؛ مهریه مال شخصی زن است و نفقه هزینهی جاری زندگی که مستقلاً بر عهدهی شوهر است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.