با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
تعریف نمّامی
نمّامی یعنی انتقال سخنان مردم به یکدیگر به‌قصد بد کردن آنان و ایجاد کدورت میانشان. قرآن نمّام را با وصف «هماز مشّاء بنمیم» از صفات بدسرشتان معرفی می‌کند و روایات اسلامی از این رذیلت به‌شدت نهی کرده‌اند. نمّام به نام اصلاح و خبررسانی می‌کوشد، اما ثمره‌ی کار او جز قطع پیوند، کینه و دشمنی نیست.
نشانه‌ها و مظاهر
- جابه‌جا کردن گفتارها میان افراد با افزودن و کاستن و تغییر لحن، به‌گونه‌ای که سخن ساده را به دعوا بدل می‌کند
- لذت بردن از قهر و سردی میان دیگران و کوشش آگاهانه برای گسترش آن
- تظاهر به خیرخواهی و اظهار نگرانی برای تحریک بدگمانی دو طرف
راه درمان و اصلاح
- بستن مسیر خبر: هرگاه کسی سخن غیررسمی دیگری را نقل کرد، با قاطعیت و ادب اعلام کنیم که نمی‌خواهیم شنونده باشیم
- امانتداری در گفتار: نگه داشتن محتوای گفت‌وگوها، حتی بی‌آزارترین آن‌ها، جز در موارد ضرورت شرعی
- همت نهادن بر اصلاح: اگر از کدورت دو نفر آگاه شدیم، میانشان آشتی برقرار کنیم؛ این کار پاداش اصلاحگران را دارد
آثار و پیامدها
- قطع پیوندهای خویشاوندی و دوستی و پدید آمدن کینه‌های پنهان و طولانی
- بی‌اعتباری اجتماعی نمّام؛ مردم از هم‌نشینی و اظهار راز با او احتراز می‌کنند
- استحقاق عذاب الهی؛ زیرا افساد میان مردم از گناهان بزرگ است و توبه‌اش جز با جبران آسان نمی‌شود
آیات قرآن در این باب
هَمَّازٍۢ مَّشَّآءٍۭ بِنَمِيمٍۢ
کسی که بسیار عیبجوست و به سخن چینی آمد و شد می‌کند،
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَيْلٌۭ لِّكُلِّ هُمَزَةٍۢ لُّمَزَةٍ
وای بر هر عیبجوی مسخره‌کننده‌ای!
پرسش‌های پرتکرار
آیا خبررسانی دربارهی خطر واقعی، نمّامی است؟
خیر؛ هشدار دربارهی آسیب یا ضرر جدی و مشخص از باب نصیحت و امانتداری است؛ نمّامی انتقال سخن با هدف بد کردن مردم به یکدیگر است، نه نجات و خیرخواهی.
اگر ناخواسته سخنی از دیگران به ما نقل شد، چه کنیم؟
بهتر است آن را به فراموشی بسپاریم و دربارهی گوینده بد نگوییم؛ و اگر امکان دارد، میان طرفین اصلاح و بردباری پدید آوریم.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.