آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
«روح» در قرآن حقیقتی از جهان امر الهی است؛ دمیده‌شدنش در پیکر انسان سرچشمه‌ی حیات و شرافت اوست و قرآن دربارهی ماهیت آن فرموده: «روح از امر پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکی داده نشده است».
معناشناسی
- واژه‌ی روح در اصل به باد و هر جنبنده‌ی پنهان اشاره دارد و در قرآن برای جان آدمی، وحی، جبرئیل و موجودی ویژه در شب قدر به کار رفته است.
- روح از عالم «امر» است نه عالم خلقِ مادی؛ لذا با آزمون‌های تجربی سنجیده نمی‌شود.
- هرچه دربارهی آن بگوییم، توصیفِ آثار آن است؛ ماهیتش در پرده‌ی «امر الهی» مانده است.
کاربرد در قرآن
- آفرینش آدم با «نفخ روح» بیان شده است: «فاذا سَوَّیتُه ونفختُ فیه من روحی فَقَعوا له ساجدین»؛ روح، مایه‌ی شرف و سجده‌ی فرشتگان بر آدم شد.
- در شب قدر، فرشتگان و «روح» به اذن خدا فرود می‌آیند؛ نشانه‌ی عظمت شب نزول قرآن.
- خداوند «روحِ» از امر خود را بر هر که خواهد از بندگانش می‌افکند تا خبر دهنده‌ی وعده‌های الهی باشد.
- پرسش دربارهی روح از پرسش‌های اهل کتاب از پیامبر (ص) بود و پاسخ قرآن، به اندک بودن دانش بشر تصریح دارد.
پیام عملی
- خود را فقط تن ندانیم؛ تربیت جسم را با پرورش روح ادامه دهیم: ذکر، تفکر و انس با قرآن.
- مرگ را نابودی نفهمیم؛ انتقال روح از خانه‌ای به خانه‌ای دیگر است.
- عبادت و شب‌های مقدس، ضیافت روح‌اند؛ روحِ بی‌تغذیه از یاد خدا در جهان مادی خسته و زندانی میشود.
حکمت و فلسفه
انسان به سبب روح است که معنا، مسئولیت و جاودانگی می‌یابد؛ تن خانه است و روح ساکن آن؛ سعادت آدمی در آن است که خانه را برای ساکن آسمانی‌اش خوش‌ساخت نگه دارد.
آیات قرآن در این باب
وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلرُّوحِ ۖ قُلِ ٱلرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى وَمَآ أُوتِيتُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًۭا
و از تو درباره «روح» سؤال می‌کنند، بگو: «روح از فرمان پروردگار من است؛ و جز اندکی از دانش، به شما داده نشده است!»
فَإِذَا سَوَّيْتُهُۥ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى فَقَعُوا۟ لَهُۥ سَٰجِدِينَ
هنگامی که کار آن را به پایان رساندم، و در او از روح خود (یک روح شایسته و بزرگ) دمیدم، همگی برای او سجده کنید!»
ثُمَّ سَوَّىٰهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِۦ ۖ وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۚ قَلِيلًۭا مَّا تَشْكُرُونَ
سپس (اندام) او را موزون ساخت و از روح خویش در وی دمید؛ و برای شما گوش و چشمها و دلها قرار داد؛ امّا کمتر شکر نعمتهای او را بجا می‌آورید!
تَنَزَّلُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍۢ
فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می‌شوند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا میتوان حقیقت روح را شناخت؟
قرآن تصریح میکند که روح از امر خداست و دانش ما دربارهی ماهیت آن اندک است؛ راه شناخت عملیِ آن، آثارش یعنی حیات معنوی است.
تفاوت روح و نفس چیست؟
روح حقیقت آسمانی و بخشندهی حیات است؛ نفس «خودِ» صاحب اختیار آدمی است که با اعمال، فرمانروا یا آرام میشود.
«روح القدس» که است؟
در قرآن پشتیبان و تقویتکنندهی پیامبران معرفی شده و در روایات مشهور، همان جبرئیل امین دانسته شده است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.