پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
تعریف
سجده‌های قرآن آیات ویژه‌ای در قرآن کریم هستند که خواندن یا شنیدن آنها سجده کردن را بر مسلمان فرامی‌خواند. در فقه امامیه این سجده مستحب مؤکد است و در برخی مذاهب اهل سنت واجب شمرده شده است. سوره‌های اعراف، رعد، نجم و علق که «عزائم» نامیده می‌شوند، مشهورترین سجده‌ها را در بر دارند.
شمار و جایگاه آیات
- چهار سورهی عزائم: اعراف، رعد، نجم و علق
- افزون بر آنها، آیاتی در سوره‌هایی چون سجده، فصلت، نحل و مریم
- شمار کل سجده‌های قرآن را چهارده یا پانزده ذکر کرده‌اند
حکم فقهی
- در فقه امامیه سجدهی آیات عزائم مستحب مؤکد است
- در مذهب حنفی واجب و در دیگر مذاهب سنت شمرده شده
- سجدهی آیات دیگر نیز مستحب است؛ هرچند محل بحث عالمان
کیفیت ادای سجده
- شرایط سجدهی نماز در آن لازم نیست و بر فرش نیز صورت می‌گیرد
- ذکر مخصوص: «سجد وجهی للذی خلقه وشق سمعه وبصره»
- با هر زبانی و در هر حالتی که انسان را یافت، جایز است
حکمت و آثار
- رسیدن قلب از شنیدن به اطاعت با زبان عمل
- نشانه‌ی پذیرش بی‌درنگ فرمان کلام خدا
- تربیت خشوع عملی در برابر وحی
حکمت و فلسفه
سجدهی قرآن، شنیدن را به اطاعت می‌رساند؛ گوش می‌شنود و جان بر زمین می‌افتد.
آیات قرآن در این باب
وَإِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ ٱلْقُرْءَانُ لَا يَسْجُدُونَ ۩
و هنگامی که قرآن بر آنها خوانده میشود سجده نمی‌کنند؟!
إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِـَٔايَٰتِنَا ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا۟ بِهَا خَرُّوا۟ سُجَّدًۭا وَسَبَّحُوا۟ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ ۩
تنها کسانی که به آیات ما ایمان می‌آورند که هر وقت این آیات به آنان یادآوری شود به سجده می‌افتند و تسبیح و حمد پروردگارشان را بجا می‌آورند، و تکبّر نمی‌کنند.
كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَٱسْجُدْ وَٱقْتَرِب ۩
چنان نیست (که آن طغیانگر می‌پندارد)؛ هرگز او را اطاعت مکن، و سجده نما و (به خدا) تقرّب جوی!
پرسش‌های پرتکرار
آیا سجدهی قرآن واجب است یا مستحب؟
در فقه امامیه سجدهی چهار سورهی عزائم مستحب مؤکد و سجدهی دیگر آیات مستحب است؛ اما در مذهب حنفی واجب شمرده شده است.
اگر آیهی سجده را خواندیم و سجده نکردیم چه میشود؟
در فقه امامیه کفاره یا جریمهای ندارد و تنها مستحبی از دست رفته است؛ هرگاه یادش آمد میتواند سجده را بهجا آورد.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.