پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
تعریف
قرائات، گونه‌های خوانش قرآن کریم است که به‌صورت متواتر از قاریان بزرگ صدر اسلام نقل شده و در ادای برخی کلمات با هم تفاوت‌های اندک دارند. ریشه‌ی این تفاوت‌ها به لهجه‌های قبایل عرب و شیوه‌های گوناگون ادای کلمات بازمیگردد. هر قرائت پذیرفته‌شده باید مستند به نقل معتبر و هماهنگ با رسم‌الخط مصحف عثمانی باشد.
خاستگاه تاریخی
- تنوع لهجه‌های قبایل عرب در تلفظ حروف و کلمات
- روایت قرآن به دست قاریان مشهور شهرهای اسلامی
- ضبط و تدوین قرائات در سده‌های دوم و سوم هجری
شرایط قرائت صحیح
- تواتر و استناد به روزگار پیامبر
- موافقت با یکی از رسم‌های مصحف عثمانی
- هماهنگی با قواعد زبان عربی فصیح
قراء سبعه و عشره
- هفت قاری مشهور از مدینه، مکه، کوفه، بصره و شام
- روایت حفص از عاصم کوفی، مشهورترین قرائت در جهان اسلام امروز
- افزودن سه قاری دیگر و شکل‌گیری قراء عشره
گونه‌های اختلاف و پیامدها
- اختلاف در تشدید، ادغام، مد و همزه
- تفاوت‌های اندک واژگانی با آثاری محدود در معنا
- هیچ قرائت صحیحی در اصل دین تفاوت ایجاد نمی‌کند
حکمت و فلسفه
قرائات نشان می‌دهد که عربیت قرآن با رنگ‌های گویشی گوناگون پیوند خورده و این تنوع به خدمت تلفظ درست گرفته شده است.
آیات قرآن در این باب
لَا تُحَرِّكْ بِهِۦ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِۦٓ
زبانت را بخاطر عجله برای خواندن آن [= قرآن] حرکت مده،
إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُۥ وَقُرْءَانَهُۥ
چرا که جمع‌کردن و خواندن آن بر عهده ماست!
فَإِذَا قَرَأْنَٰهُ فَٱتَّبِعْ قُرْءَانَهُۥ
پس هر گاه آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن!
پرسش‌های پرتکرار
چرا قرائت حفص رایجترین قرائت است؟
روایت حفص از عاصم در کوفه ضبط شد و از راه مصر و چاپهای قاهره در سراسر جهان اسلام گسترش یافت؛ این شهرت تاریخی است، نه برتری محتوایی بر دیگر قرائات.
آیا وجود چند قرائت به معنای چند قرآن است؟
خیر؛ متن و محتوای اصلی در همهی قرائات یکی است و اختلافها در جزئیات ادای کلمات است که به تلفظ بازمیگردد نه به اصل متن وحی.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.