این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
شناخت خطا، نیمی از راه اصلاح است. بسیاری از ما درباره‌ی «تفاوت قضا و کفاره روزه» برداشت‌هایی داریم که پشتوانه‌ی فقهی ندارد؛ برداشت‌هایی که یا از ساده‌سازی‌های روایی‌شده آمده یا از خلط مسائل مشابه. در این نوشته رایج‌ترین این خطاها را مرور می‌کنیم و برای هر یک، نگاه درست را نشان می‌دهیم.
پاسخ درست در یک نگاه
قضا یعنی جبران روزهای که گرفته نشده یا به سبب عذری باطل شده است؛ کفاره جریمه‌ای است که تنها برای افطار عمدی حرامِ روزه ماه رمضان واجب می‌شود و شامل روزه دو ماه و اطعام شصت فقیر است.
توضیح مسئله
این دو مفهوم مرز روشنی دارند. هرگاه روزه به سبب بیماری، سفر، حیض یا فراموشی گرفته نشود یا باطل شود، تنها قضا لازم است؛ یعنی پس از ماه رمضان به شمار آن روزها روزه گرفته شود. اما اگر کسی عمداً و از روی اختیار، کار حرامی مانند خوردن و آشامیدن یا رابطه زناشویی را در روز ماه رمضان انجام دهد، افزون بر قضا، کفاره نیز بر او واجب می‌شود تا سنگینی گناه را بازگو کند. کفاره بنابر فتوای مشهور معاصران، روزه دو ماه و اطعام شصت فقیر با هم است و برخی فقها به اختیار میان سه چیز فتوا داده‌اند. روزه‌های غیر از ماه رمضان، مانند قضا و روزه کفاره، کفاره ندارند و تنها قضا می‌آورند.
شرایط اصلی
- قضا: جبران روزهای فوت‌شده به سبب عذر
- کفاره: ویژه افطار عمدی حرام در روز ماه رمضان
- روزه قضای پدر نیز کفاره ندارد
اشتباهات رایج
- یکی دانستن قضا و کفاره و پرداخت کفاره به جای قضا
- گمان کردن کفاره برای روزهای که در سفر گرفته نشده
- ترک هر دو به سبب ناتوانی از کفاره و ناامیدی از جبران
چگونه از این خطاها دوری کنیم؟
پیش از هر اقدام، مسئله را از منبع معتبر بپرسید و پاسخ اجمالی را با توضیح تفصیلی مقایسه کنید. همیشه شرایط و مصادیق را بشمارید؛ بسیاری از خطاها از نادیده‌گرفتن «شرط» در مسئله‌آغاز می‌شود. اگر در موضع تردید بودید، احتیاط و پرسش از عالم، راه امن‌تر است.
آیات قرآن در این باب
شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًۭى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٍۢ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ فَعِدَّةٌۭ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
(روزه، در چند روز معدودِ) ماهِ رمضان است؛ ماهی که قرآن، برای راهنمایی مردم، و نشانه‌های هدایت، و فرق میان حق و باطل، در آن نازل شده است. پس آن کس از شما که در ماه رمضان در حضر باشد، روزه بدارد! و آن کس که بیمار یا در سفر است، روزهای دیگری را به جای آن، روزه بگیرد! خداوند، راحتی شما را می‌خواهد، نه زحمت شما را! هدف این است که این روزها را تکمیل کنید؛ و خدا را بر اینکه شما را هدایت کرده، بزرگ بشمرید؛ باشد که شکرگزاری کنید!
پرسش‌های پرتکرار
برای روزهای که در سفر نگرفته‌ام کفاره دارم؟
خیر؛ فقط قضای آن لازم است.
کفاره افطار عمدی چه چیزهایی است؟
بنا بر فتوای مشهور معاصران، روزه دو ماه و اطعام شصت فقیر با هم؛ برخی به تخییر فتوا داده‌اند.
قضای روزه تا چه زمانی میتوانم بگیرم؟
تا ماه رمضان بعد باید ادا شود و تأخیر بیجهت موجب مسئولیت است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.