آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف تحقیر
تحقیر، کوچک شمردن آدمی و خوار داشتن او با کلام، نگاه یا رفتار است؛ از کنایه و تمسخر گرفته تا بی‌اعتنایی به سخن ضعیف‌تر و جلوه دادن خطاهایش در جمع. قرآن انسان را در نیکوترین قامت آفریده و هیچ‌کس را حق خوار داشتن دیگری نیست؛ ملاک برتری فقط تقواست که در دل است و سنجش آن با خداست.
نشانه‌ها و مظاهر
- مسخره کردن ظاهر، لهجه یا شغل دیگران در جمع
- مقایسه‌ی تحقیرآمیز فرزندان با فرزندان دیگران
- نادیده گرفتن سلام و حضور افراد ضعیف‌تر در جلسات
- بازگو کردن خطاهای گذشته‌ی افراد در مجالس
- لقب‌های زننده و کنایه‌های پی‌درپی برای دوستان و همکاران
راه درمان و اصلاح
- تمرین سلام‌رسانی گرم به همه از هر طبقه و شغلی
- پرهیز از لقب‌های تحقیرآمیز حتی به شوخی
- گوشزد کردن خطا در خلوت به‌جای افشا در جمع
- تذکر به فرزند بدون مقایسه با دیگران و دونظر به توانایش
- پرورش نگاه کریمانه به آفرینش خدا و تقویت عزت نفس
آثار و پیامدها
- شکستن دل مؤمن که در روایات از گناهان بزرگ شمرده شده است
- کینه و انتقام‌جویی و سلب اعتماد اجتماعی
- سست شدن روحیه و پویایی فرد تحقیرشده
- محروم شدن از احترام متقابل و دوستی‌های اصیل
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌۭ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًۭا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَآءٌۭ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيْرًۭا مِّنْهُنَّ ۖ وَلَا تَلْمِزُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا۟ بِٱلْأَلْقَٰبِ ۖ بِئْسَ ٱلِٱسْمُ ٱلْفُسُوقُ بَعْدَ ٱلْإِيمَٰنِ ۚ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! نباید گروهی از مردان شما گروه دیگر را مسخره کنند، شاید آنها از اینها بهتر باشند؛ و نه زنانی زنان دیگر را، شاید آنان بهتر از اینان باشند؛ و یکدیگر را مورد طعن و عیبجویی قرار ندهید و با القاب زشت و ناپسند یکدیگر را یاد نکنید، بسیار بد است که بر کسی پس از ایمان نام کفرآمیز بگذارید؛ و آنها که توبه نکنند، ظالم و ستمگرند!
لَقَدْ خَلَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ فِىٓ أَحْسَنِ تَقْوِيمٍۢ
که ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم،
روایات مرتبط
لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا، وَلَوْ أَنْ تُعَانِقَ أَخَاكَ
هیچ کار نیکی را کوچک مشمار، حتی اگر برادرت را در آغوش گیری.
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
هیچ‌یک از شما مؤمن نیست مگر اینکه برای برادر خود همان چیزی را دوست دارد که برای خود دوست می‌دارد.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت نصیحت و تحقیر چیست؟
نصیحت در خلوت، با محبت و برای بهبود است؛ اما تحقیر در جمع، با لحن خوارکننده و برای اثبات برتری. معیار، حفظ کرامت مخاطب است.
شوخی با لقب تحقیرآمیز چقدر خطر دارد؟
بسیار؛ قرآن حتی لمز و نبز با لقب را نهی کرده است. شوخی که برای یک نفر خنده و برای دیگری زخم است، تحقیر محسوب می‌شود.
چگونه بدون تحقیر، خطای کسی را گوشزد کنیم؟
در خلوت، با مقدمهی ارزشگذاری، بدون تعمیم و بدون مقایسه، و با ارائهی راهحل؛ خطا را بگویید نه شخصیت را.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.