این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
معنای ادب
ادب، شیوه‌ی زیستن نیکو بر اساس شایستگی در برابر خدا، مردم و حتی اشیاست؛ مجموعه‌ی هنجارهایی که انسان را از افراط و تفریط در نگاه، سخن، خوردن و نشستن بازمی‌دارد. در فرهنگ اسلامی، ادب مقدم بر دانش است و قرآن خود را مائده‌ی الهی معرفی می‌کند که مؤمنان باید ادبِ برخورداری از آن را بیاموزند.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- سخن دیگران را تا پایان می‌شنود و سپس پاسخ میدهد
- در خطاب به والدین، معلمان و بزرگ‌ترها نرم و محترم است
- در جلسه‌ها، صفوف و رانندگی حق دیگران را رعایت می‌کند
- رفتارش با غنی و فقیر یکسان و بی‌تصنع است
- در استفاده از ابزار و مکان‌های عمومی، نظم و پاکیزگی را نگه می‌دارد
راه‌های پرورش و تقویت
- خیرقدم بودن پیش از سخن گفتن، به‌ویژه در حال خشم
- الگوی عملی بودن برای فرزندان در ادب گفتار و رفتار
- مطالعه‌ی سیره‌ی بزرگان دین و آداب معاشرت در روایات
- شنیدن آداب هر جمع تازه پیش از ورود به آن مجلس
- ادای نماز اول وقت به‌عنوان تمرین ادب در برابر خدا
آثار و پیامدها
- جلب محبت خدا و خلق و گشایش راه زندگی
- اثرگذاری بیشتر سخن، دعوت و انتقاد سازنده
- کاهش دشمنی‌ها و سوءتفاهم‌های ناشی از بی‌ادبی
- یادگیری عمیق‌تر علم به سبب ادب در برابر معلم و استاد
آیات قرآن در این باب
وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍۢ فَخُورٍۢ
(پسرم!) با بی‌اعتنایی از مردم روی مگردان، و مغرورانه بر زمین راه مرو که خداوند هیچ متکبّر مغروری را دوست ندارد.
وَٱقْصِدْ فِى مَشْيِكَ وَٱغْضُضْ مِن صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنكَرَ ٱلْأَصْوَٰتِ لَصَوْتُ ٱلْحَمِيرِ
(پسرم!) در راه‌رفتن، اعتدال را رعایت کن؛ از صدای خود بکاه (و هرگز فریاد مزن) که زشت‌ترین صداها صدای خران است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَرْفَعُوٓا۟ أَصْوَٰتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ ٱلنَّبِىِّ وَلَا تَجْهَرُوا۟ لَهُۥ بِٱلْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَٰلُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! صدای خود را فراتر از صدای پیامبر نکنید، و در برابر او بلند سخن مگویید (و داد و فریاد نزنید) آن گونه که بعضی از شما در برابر بعضی بلند صدا می‌کنند، مبادا اعمال شما نابود گردد در حالی که نمی‌دانید!
روایات مرتبط
الْقُرْآنُ مَأْدُبَةُ اللَّهِ، فَتَعَلَّمُوا مَأْدُبَتَهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ
قرآن سفره خداست، پس هرچه می‌توانید از سفره او بیاموزید.
إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ
من فقط برای کامل کردن مکارم اخلاق مبعوث شده‌ام.
پرسش‌های پرتکرار
آیا ادب غریزی است یا اکتسابی؟
ریشهی برخی ملکات در طبع انسان هست؛ اما ادب کامل با تربیت، تمرین و الگوگرفتن از اهل بیت عصمت به دست میآید و قابل پرورش در هر سنی است.
تفاوت ادب با تظاهر چیست؟
ادب حالتی درونی و پایدار است که از احترام واقعی به خدا و خلق می‌جوشد؛ اما تظاهر نمایش بیرونی است برای جلب نظر دیگران و به‌محض رفتن مخاطب فرو می‌ریزد.
مهمترین اصل در تربیت ادب فرزندان چیست؟
الگوی عملی والدین؛ فرزند آنچه میبیند انجام میدهد. ادب گفتاری والدین در خانه، مؤثرترین درس ادب برای کودک است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.