آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف تجسس در عیوب دیگران
تجسس یعنی جست‌وجوی آگاهانه درباره‌ی اسرار و خطاهای پنهان افراد برای یافتن عیب و رسو کردن آنان. قرآن با تعبیر صریح «تجسس نکنید» مسلمانان را از این رذیلت بر حذر داشته است؛ در حالی که پرده‌پوشی بر عیوب دیگران از فضایل بزرگ اسلامی و مایه‌ی آرامش و اعتماد عمومی است. تفحص‌جو با توجیه دلسوزی، به تار و پود زندگی مردم سرک می‌کشد و آنچه را خدا پوشانده، آشکار میسازد.
نشانه‌ها و مظاهر
- کنجکاوی وسواسی به زندگی خصوصی دیگران از راه پرس‌وجو، تعقیب و فضای مجازی
- شاد شدن از کشف خطای دیگران و بازگو کردن آن در نشست‌ها به‌عنوان خبر داغ
- ورود به اموری که به او مربوط نیست، با توجیه خیرخواهی، دلسوزی یا مسئولیتی دروغین
راه درمان و اصلاح
- سرگرم ساختن خود به اصلاح خویش؛ آن‌که به عیوب خود می‌پردازد، فرصتی برای تفحص درباره‌ی دیگران نمی‌یابد
- تمرین پرده‌پوشی: هرگاه ناخواسته از خطای کسی آگاه شدیم، آن را بپوشانیم و در خلوت و با محبت او را اصلاح کنیم
- پرهیز از پیگیری و نشر شایعه‌ها و تصاویر منتشرشده درباره‌ی زندگی دیگران در فضای مجازی
آثار و پیامدها
- بی‌اعتمادی عمومی؛ مردم در برابر جسّاس احساس امنیت نمی‌کنند و از او فاصله می‌گیرند
- تیرگی قلب و عادت به دیدن بدی‌ها به‌جای خیرها و صفات نیکوی مردم
- گناه بزرگ و کیفر اخروی؛ افشای عیب و رسوایی مؤمن از مذموم‌ترین اعمال است
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱجْتَنِبُوا۟ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ ٱلظَّنِّ إِثْمٌۭ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا۟ وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًۭا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌۭ رَّحِيمٌۭ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از بسیاری از گمانها بپرهیزید، چرا که بعضی از گمانها گناه است؛ و هرگز (در کار دیگران) تجسّس نکنید؛ و هیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند، آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (به یقین) همه شما از این امر کراهت دارید؛ تقوای الهی پیشه کنید که خداوند توبه‌پذیر و مهربان است!
إِنَّ ٱلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ ٱلْفَٰحِشَةُ فِى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
کسانی که دوست دارند زشتیها در میان مردم با ایمان شیوع یابد، عذاب دردناکی برای آنان در دنیا و آخرت است؛ و خداوند می‌داند و شما نمی‌دانید!
پرسش‌های پرتکرار
آیا مراقبت والدین از فرزندان، تجسس است؟
خیر؛ مسئولیت تربیتی، مراقبت سنجیده و محبتآمیز را لازم میسازد؛ تجسس مذموم، تفحص برای یافتن عیب و رسوا کردن است، نه مراقبت مسئولانه برای هدایت و حمایت.
اگر بهطور اتفاقی از خطای کسی آگاه شدیم، تکلیف چیست؟
در پوشاندن و عفو بکوشیم؛ و اگر ضرر واقعی در میان است، بیرسوایی و در خلوت، با چارهاندیشی مهربانانه او را از ادامه بازداریم.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.