آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
پاسخ اجمالی
اگر آب وضو و غسل در دسترس نباشد یا به‌دست‌آوردنش حرجی باشد یا به سبب بیماری و سرما ضرر داشته باشد، مکلف برای نماز تیمم می‌کند؛ تیمم بر خاک و اجزای زمین مانند ریگ و سنگ صحیح است.
توضیح تفصیلی
قرآن در آیه‌ی وضو، راه تیمم را برای فقدان آب گشوده است: «فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیَمَّمُوا صَعِیدًا طَیِّبًا». طهارت، هدف است و آب وسیله؛ و هرگاه وسیله ممکن نشود، شارع راه بدیل را نشان داده تا نماز به وقتش اقامه شود. موارد رخصت تیمم گسترده است: نبود آب، سخت و پرهزینه بودن تحصیل آن، بیم ضرر بیماری یا سرمای شدید، و همچنین تنگی وقت. برای نمازهای واجبی که باید با تیمم خوانده شود، تیمم باید در وقتِ همان نماز گرفته شود و تیمم پیش از وقت برای آن نماز کافی نیست. محل تیمم نیز خاک و ریگ و سنگ و مانند آنها از اجزای زمین است و تیمم بر چیزهای پاک و مباح انجام میشود. این حکم، گستره‌ی رحمت شارع را نشان می‌دهد که هیچ مکلفی را بدون راهِ طهارت به نماز نمی‌فرستد.
شرایط و ارکان
- نبود آب یا حرج در تحصیل یا ضرر در استعمال آن
- گرفتن تیمم در وقت نماز برای آن نماز
- پاکی و مباح بودن شیء تیمم‌شده از اجزای زمین
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقْرَبُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمْ سُكَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا۟ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا۟ ۚ وَإِن كُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَآءَ أَحَدٌۭ مِّنكُم مِّنَ ٱلْغَآئِطِ أَوْ لَٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُوا۟ مَآءًۭ فَتَيَمَّمُوا۟ صَعِيدًۭا طَيِّبًۭا فَٱمْسَحُوا۟ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید، تا بدانید چه می‌گویید! و همچنین هنگامی که جنب هستید -مگر اینکه مسافر باشید- تا غسل کنید. و اگر بیمارید، یا مسافر، و یا «قضای حاجت» کرده‌اید، و یا با زنان آمیزش جنسی داشته‌اید، و در این حال، آب (برای وضو یا غسل) نیافتید، با خاک پاکی تیمّم کنید! (به این طریق که) صورتها و دستهایتان را با آن مسح نمایید. خداوند، بخشنده و آمرزنده است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغْسِلُوا۟ وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى ٱلْمَرَافِقِ وَٱمْسَحُوا۟ بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى ٱلْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِن كُنتُمْ جُنُبًۭا فَٱطَّهَّرُوا۟ ۚ وَإِن كُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَآءَ أَحَدٌۭ مِّنكُم مِّنَ ٱلْغَآئِطِ أَوْ لَٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُوا۟ مَآءًۭ فَتَيَمَّمُوا۟ صَعِيدًۭا طَيِّبًۭا فَٱمْسَحُوا۟ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم مِّنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مِّنْ حَرَجٍۢ وَلَٰكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که به نماز می‌ایستید، صورت و دستها را تا آرنج بشویید! و سر و پاها را تا مفصل [= برآمدگی پشت پا] مسح کنید! و اگر جنب باشید، خود را بشویید (و غسل کنید)! و اگر بیمار یا مسافر باشید، یا یکی از شما از محل پستی آمده [= قضای حاجت کرده]، یا با زنان تماس گرفته (و آمیزش جنسی کرده‌اید)، و آب (برای غسل یا وضو) نیابید، با خاک پاکی تیمم کنید! و از آن، بر صورت [= پیشانی] و دستها بکشید! خداوند نمی‌خواهد مشکلی برای شما ایجاد کند؛ بلکه می‌خواهد شما را پاک سازد و نعمتش را بر شما تمام نماید؛ شاید شکر او را بجا آورید!
پرسش‌های پرتکرار
با تیمم چند نماز میتوان خواند؟
تا هنگامی که عذر باقی است و از تیمم منتقض نشده، میتوان با آن نمازهای واجب و مستحب خواند.
بر روی چه چیزهایی میتوان تیمم گرفت؟
بر خاک، ریگ، سنگ و دیگر اجزای زمین پاک؛ و بنا بر فتاوا درباره‌ی برخی اجزا مانند آجر و گچ، رساله‌ی عملیه ملاک است.
اگر بعد از نماز با تیمم آب پیدا شدم چه میشود؟
نمازی که با تیمم در صورت عذر خواندهاید صحیح است و اعاده لازم نیست.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.