این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
تعریف
یوم القیامة روز برخاستن همگان از گور و برپایی دادگاه بزرگ الهی است؛ روزی که پرده‌ها کنار می‌رود، دروغ‌ها فرو می‌ریزد و کوچک‌ترین نیکی و بدی آشکار و سنجیده می‌شود. ایمان به این روز، یکی از اصول دین و انگیزه‌ی بزرگ تهذیب است.
معناشناسی
- قیام به معنای برخاستن است و چون در آن روز همه برای حساب برمی‌خیزند، «یوم القیامة» نامیده شده است.
- قرآن برای این روز نام‌های دیگری نیز آورده است: یوم الدین، یوم الحساب، یوم التغابن و یوم الخروج.
- این روز با مرگ فرق دارد؛ مرگ ملاقات تنهایی است، اما قیامت گردهمایی عام و پرده‌برداری همه‌جانبی.
کاربرد در قرآن
- مالکیت و پادشاهی آن روز از آنِ خداست؛ از همین رو در سوره‌ی حمد، خدا «مالک یوم الدین» خوانده می‌شود.
- در آن روز هیچ‌کس به جای دیگری ضامن نیست و هیچ فداکاری پذیرفته نمی‌شود؛ هر کس بار خود را بر دوش دارد.
- همه به سوی خدا بازگردانده می‌شوند و هر کس به آنچه فرستاده است می‌رسد.
- اعمال حتی به اندازه‌ی ذره‌ای خرد در آن روز حاضر می‌شود و کسی را ذره‌ای ستم نمی‌شود.
پیام عملی
- حسابرسی روزانه پیش از حساب بزرگ؛ سنجش کارهای روز و جبران پیش از خواب، عادت اهل ایمان است.
- پرهیز از ظلم به هر شکل؛ به فرمان روایت مشهور، ظلم تاریکی‌های آن روز است.
- شمرده‌شدن نماز در نخستین محل حساب، اهمیت پاسداشت آن را دوچندان می‌کند؛ قرآن نیز در آن روز شفیع اهل خود است.
حکمت و فلسفه
ایمان به قیامت، آینه‌ای است که همه‌ی رفتارهای ما را با آن می‌سنجیم. کسی که باور کند فردا در دادگاه خدا حاضر است، امروز ستم نمی‌کند و از نیکی دریغ نمی‌ورزد.
آیات قرآن در این باب
مَٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ
(خداوندی که) مالک روز جزاست.
وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍۢ شَيْـًۭٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَٰعَةٌۭ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌۭ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ
و از آن روز بترسید که کسی مجازات دیگری را نمی‌پذیرد و نه از او شفاعت پذیرفته می‌شود؛ و نه غرامت از او قبول خواهد شد؛ و نه یاری می‌شوند.
وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى ٱللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
و از روزی بپرهیزید (و بترسید) که در آن روز، شما را به سوی خدا بازمی‌گردانند؛ سپس به هر کس، آنچه انجام داده، به طور کامل باز پس داده می‌شود، و به آنها ستم نخواهد شد. (چون هر چه می‌بینند، نتایج اعمال خودشان است.)
روایات مرتبط
أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الصَّلَاةُ
اولین چیزی که بنده در روز قیامت درباره آن حساب می‌شود، نماز است.
اقْرَؤُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ شَفِيعًا لِأَصْحَابِهِ
قرآن را بخوانید، که در روز قیامت به یاری صاحبانش می‌شتابد و شفاعت می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
چرا قیامت به «یوم الدین» نیز مشهور است؟
چون روز جزا و کیفر و پاداش است؛ «دین» در این تعبیر به معنای حساب و مجازات است و پادشاهی آن روز از آنِ خداست.
آیا در قیامت شفاعت مطرح است؟
بله؛ به مشهور روایات، شفاعت با اذن خدا برای اهل توحید و برای گنهکارانی که اهل امیدند، روا است؛ نه برای انکارکنندگان و دشمنان حق.
نخستین چیزی که در قیامت از بنده حساب می‌شود چیست؟
به فرمان روایت مشهور، نماز است؛ پس اگر پذیرفته شود، سایر اعمال نیز آسان پذیرفته می‌شود.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.