واقعه‌ی غدیر خم، در ۱۸ ذی‌الحجه‌ی سال ۱۰ هجری قمری، از مهم‌ترین وقایع تاریخ اسلام است. این واقعه، اصل «ولایت» و جانشینی امام علی (ع) را اعلام کرد.
پیش‌زمینه
حجه‌الوداع
پیامبر (ص) در سال ۱۰ ه، آخرین حج خود را انجام داد. در این حج، با حضور ۱۰۰ هزار مسلمان، خطبه‌ی وداع را ایراد کرد.
بازگشت از حج
پس از اتمام حج، کاروان بازگشت. در راه، در محل غدیر خم (۱۲۰ کیلومتری مکه، ۳ کیلومتری جده)، وحی نازل شد.
آیه‌ی تبلیغ
قرآن نازل شد: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ» (مائده: ۶۷).
این آیه، حکم خدا به اعلام ولایت بود. اگر پیامبر این را نگوید، رسالتش کامل نمی‌شد.
واقعه‌ی غدیر
جمع‌شدن
- مؤذن اذن گفت: «الصلاة جامعة»
- ۱۰۰ هزار مسلمان جمع شدند
- هوا گرم بود
- مسلمانان سایبان بر سر پیامبر انداختند
خطبه‌ی پیامبر
بخش‌های مهم:
۱. «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَلَّمَنَا...»
۲. «أَیُّهَا النَّاسُ یُوشِکُ أَنْ أُدْعَی فَأُجِیبَ...» — عن‌قریب فراخوانده شوم و اجابت کنم.
۳. «أَنَا أَسْأَلُکُمْ عَنْ ثَقَلَیْنِ: کِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی» — دو چیز گرانبها (برای حدیث ثقلین مراجعه کنید)
۴. سپس پیامبر دست امام علی (ع) را بالا برد:
«مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِیٌّ مَوْلَاهُ»
«اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ، وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»
آیه‌ی اکمال
بلافاصله وحی نازل شد: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» (مائده: ۳).
این آیه، تأیید الهی بر اتمام دین بود.
تبریک و بیعت
تبریک حسان بن ثابت
شاعر پیامبر، فوراً شعری گفت.
بیعت
ابوبکر، عمر، عثمان، طلحه، زبیر و دیگران با امام علی (ع) بیعت کردند.
عمر گفت: «بَخٍّ بَخٍّ لَکَ یَا ابْنَ أَبِی طَالِبٍ، أَصْبَحْتَ مَوْلَایَ وَمَوْلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ».
اسناد
منابع شیعه
- الکافی (کلینی، ج۱، باب ما نزل فی الولای)
- الارشاد (شیخ مفید)
- الغدیر (امینی، ۱۱ جلد) — با جمع‌آوری ۷۰+ راوی صحابی
منابع سنی
- صحیح مسلم (کتاب فضائل، باب من کنت مولاه)
- سنن ترمذی
- مسند احمد
- المستدرک (حاکم)
- الاصابه (ابن حجر)
حدود ۷۰ صحابی، این واقعه را روایت کرده‌اند — متواتر.
پیام غدیر
۱. ولایت الهی
امامت، نص الهی است.
۲. عدالت
امام معصوم، عادل است.
۳. وحدت
دعوت به وحدت بر اساس ولایت الهی.
۴. کرامت انسان
انسان نیازمند راهنمای معصوم است.
برای تفصیل عقیده‌ی امامت به امامت مراجعه کنید.
جشن غدیر
شیعیان، ۱۸ ذی‌الحجه را به‌عنوان «عید الله الاکبر» جشن می‌گیرند:
- روزه‌ی مستحب
- غسل
- تبسم و خوش‌حالی
- دید و بازدید با مؤمنان
- صدقه
- دعای ندبه
منابع
۱. الغدیر، امینی، ج۱
۲. الکافی، ج۱
۳. المیزان، ج۳ (تفسیر مائده)
۴. صحیح مسلم