حج، پنجمین اصل دین اسلام و واجب بر هر مستطیع است. قرآن می‌فرماید: «وَلِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا» (آل‌عمران: ۹۷).
شرایط وجوب
۱. **بلوغ**
۲. **عقل**
۳. **آزادی** (در گذشته)
۴. **استطاعت**: مالی، جسمی، امنیتی، زمانی
۵. **زمان**: در ماه‌های حج (شوال، ذوالقعدة، ذوالحجه)
انواع حج
۱. حج تمتع
- **اقسام**: عمره مفرده + حج
- **مورد**: غیراهل مکه (اکثر ایرانیان)
- **زمان**: عمره در هر وقت؛ حج در ماه‌های حج
۲. حج قران
- **اقسام**: با هم احرام عمره و حج
- **مورد**: اهل مکه
۳. حج افراد
- **اقسام**: فقط حج، بدون عمره
- **مورد**: اهل مکه
مناسک حج تمتع
اعمال عمره مفرده (قبل از حج)
۱. احرام در میقات (با تلبیه)
۲. طواف خانه خدا (۷ دور)
۳. نماز طواف (۲ رکعت)
۴. سعی بین صفا و مروه (۷ دور)
۵. تقصیر (کوتاه‌کردن موی سر یا ناخن)
اعمال حج (روزهای ۸-۱۳ ذیالحجه)
#### روز ۸ (یوم الترویه)
- احرام حج از مکه
- رفتن به منی
#### روز ۹ (یوم عرفه)
- رفتن به عرفات (۲۰ کیلومتری مکه)
- وقوف در عرفات (ظهر تا غروب)
- خواندن دعای عرفه (دعای ۴۷ صحیفه)
- حرکت به مشعر پس از غروب
- نماز مغرب و عشا (جمع کسری) در مشعر
#### روز ۱۰ (یوم النحر / عید قربان)
- رفتن به منی
- **رمی جمره عقبه** (۷ سنگ به جمره بزرگ)
- **ذبح قربانی** (شتر، گاو، گوسفند)
- **حلق یا تقصیر** (تراشیدن سر یا کوتاه‌کردن مو)
- رفتن به مکه برای طواف زیارت
- نماز طواف
- سعی بین صفا و مروه
#### روزهای ۱۱ و ۱۲ (ایام تشریق)
- مبیت در منی
- **رمی سه جمره** (اول، وسط، عقبه) — هر کدام ۷ سنگ
#### روز ۱۳ (اختیاری)
- رمی سه جمره
- خروج از منی
#### طواف وداع
- ۷ دور به‌دور کعبه
- نماز طواف
- پایان حج
محرمات احرام
۱. شکار کردن
۲. نزدیکی جنسی
۳. عقد ازدواج
۴. عطر زدن
۵. لباس دوخته (برای مرد)
۶. پوشاندن سر و صورت (برای مرد)
۷. قطع مو و ناخن
۸. خروج خون از بدن
کفاره
- شکار: قربانی معادل
- نزدیکی جنسی: فسد حج (باید سال بعد)
- لباس دوخته یا سرپوش: فدیه (قربانی)
منابع
۱. تحریر الوسیله، ج۱، کتاب الحج
۲. مناسک حج، سازمان حج
۳. شرایع الإسلام، ج۱