معاد، بازگشت انسان به سوی خدا در روز قیامت است. توحید، نبوت و معاد — سه اصل پایه‌ای دین.
مراتب معاد
۱. مرگ
- خروج روح از بدن
- فرشته‌ی مرگ قبض روح
- آخرین زمان توبه
۲. برزخ
عالم بین دنیا و قیامت.
- **نعیم برزخی**: برای مؤمن (در قبر، بهشتی)
- **عذاب برزخی**: برای کافر و فاسق
حدیث: «القبر روضة من ریاض الجنه أو حفرة من حفر النار» — قبر، یا باغ بهشت یا گودال جهنم است.
۳. نفخ صور
دو بار دمیدن فرشته‌ی اسرافیل در صور:
- **نفخه‌ی اول**: صعق (بیهوشی همه)
- **نفخه‌ی دوم**: قیام (برانگیخته‌شدن)
قرآن: «وَنُفِخَ فِی الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ» (زمر: ۶۸).
۴. محشر
جمع‌شدن همه‌ی انسان‌ها در صحرای قیامت.
۵. حسابرسی
- عرض‌شدن اعمال
- نامه‌ی اعمال (نامه‌ی راست، نامه‌ی چپ)
- میزان (وزن اعمال)
- صراط (پل جهنم)
۶. بهشت و جهنم
#### بهشت
- هشت بهشت (بهشت‌های هشت‌گانه)
- نعیم جسدی و روحی
- رضوان اکبر (خشنودی خدا)
#### جهنم
- هفت طبقه
- درجات عذاب: زقّوم، غسلین، نار
- عذاب جسدی و روحی
اقسام معاد
معاد جسمانی
بازگشت با بدن جسمانی (محترز مشهور امامیه).
معاد روحانی
بازگشت با روح (محترز فلاسفه).
معاد مثالی
بازگشت با بدن مثالی (محترز عرفا).
ادله‌ی معاد
۱. برهان حکمت
خداوند حکیم، خلق را بی‌هدف نمی‌آفریند.
۲. برهان عدل
عدل الهی ایجاب می‌کند که نیکوکار پاداش و بدکار کیفر ببیند.
۳. برهان فطرت
فطرت انسان به جاودانگی گرایش دارد.
۴. اخبار انبیا
انبیا همه به معاد بشارت دادند.
کاربرد عملی
۱. **انگیزه‌ی اخلاقی**: ترس از عذاب، امید به پاداش
۲. **صبر در سختی**: یاد آخرت، آسایش در سختی
۳. **عدالت‌پذیری**: پذیرش ستم در دنیا به امت پاداش آخرت
برای فهم عدل الهی به عدل الهی مراجعه کنید.
منابع
۱. کتاب الایمان و الکفر، الکافی
۲. المیزان، ج۷
۳. اعلام الدین، دیباج