آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف عجب و خودپسندی
عجب یعنی خوشبینی افراطی به خود؛ دیدن همه‌ی توانمندی‌ها و در عین حال نادیده گرفتن خطاها، و نسبت دادن توفیق‌ها تنها به خویش، در حالی که هر توان و موفقیتی موهبت خداوند است. عجب با تواضع در تضاد است و مقدمه‌ی غرور و تکبر شمرده می‌شود؛ قرآن با فرموده‌ی «پس خود را تزکیه نکنید» انسان‌ها را از ستودن خویش بر حذر داشته است.
نشانه‌ها و مظاهر
- انتظار تحسین مداوم از دیگران و ناخوشایند آمدن نقدهای سازنده و گوش سپردن به آن‌ها نکردن
- نسبت دادن موفقیت‌ها تنها به توانایی خویش و فراموشی توفیق و لطف الهی
- کوچک شمردن تلاش و توان دیگران و مقایسه‌ی خود تنها با کسانی که ضعیف‌ترند
راه درمان و اصلاح
- بازبینی خود با معیار خدا نه مقایسه با دیگران؛ هر روز یک خطای خویش را بیابیم و برای اصلاحش تصمیم بگیریم
- محاسبه و دفترنویسی صادقانه از خطاهای گذشته، تا تصویر واقعی خویش دیده شود نه تصویر آرزومندانه
- سپاسگزاری روزانه از خدا و نسبت دادن هر توفیق به تفضل او، و درخواست استقامت از او
آثار و پیامدها
- ایستادن رشد و تعالی؛ معجب چون خطای خود را نمی‌بیند، انگیزه‌ای برای اصلاح نمی‌یابد
- دور شدن از لطف خداوند؛ عجب درگاه قلب برای غرور است و غرور را به تکبر می‌کشاند
- دوری مردم از چنین فردی به سبب خودنمایی و تحقیر ناخواسته‌ی اطرافیان
آیات قرآن در این باب
ٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَٰٓئِرَ ٱلْإِثْمِ وَٱلْفَوَٰحِشَ إِلَّا ٱللَّمَمَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ وَٰسِعُ ٱلْمَغْفِرَةِ ۚ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌۭ فِى بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ ۖ فَلَا تُزَكُّوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ ٱتَّقَىٰٓ
همانها که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دوری می‌کنند، جز گناهان صغیره (که گاه آلوده آن می‌شوند)؛ آمرزش پروردگار تو گسترده است؛ او نسبت به شما از همه آگاهتر است از آن هنگام که شما را از زمین آفرید و در آن موقع که بصورت جنینهایی در شکم مادرانتان بودید؛ پس خودستایی نکنید، او پرهیزگاران را بهتر می‌شناسد!
قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِىٓ ۚ أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِن قَبْلِهِۦ مِنَ ٱلْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرُ جَمْعًۭا ۚ وَلَا يُسْـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ
(قارون) گفت: «این ثروت را بوسیله دانشی که نزد من است به دست آورده‌ام!» آیا او نمی‌دانست که خداوند اقوامی را پیش از او هلاک کرد که نیرومندتر و ثروتمندتر از او بودند؟! (و هنگامی که عذاب الهی فرا رسد،) مجرمان از گناهانشان سؤال نمی‌شوند.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت عجب با غرور چیست؟
عجب خوشبینی درونی به خویش است، اما غرور جلوهی بیرونی آن در برابر مردم؛ عجب حالتی قلبی است و تکبر رفتاری اجتماعی و ستمکارانه.
آیا خشنودی از دستاورد، عجب است؟
خیر؛ شادی مشروع از توفیق پس از کوشش نیکوست؛ عجب آنجا آغاز می‌شود که انسان توفیق را تنها از خود بداند و نقش خدا و یاری او را از یاد ببرد.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.