این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
پاسخ اجمالی
بنا بر فقه امامیه، جایز است انسان نماز ظهر و عصر را در وقت یکی از آن دو، و نماز مغرب و عشا را نیز در وقت یکی از آن دو، پشت سر هم بخواند؛ این رخصت هم در سفر و هم در حضر (وطن) جاری است.
توضیح تفصیلی
این حکم «جمع بین الصلاتین» نام دارد و از امتیازهای مکتب اهل بیت (ع) شمرده میشود. قرآن از نماز با تعبیر «کتاباً موقوتاً» یاد کرده و در روایات، ائمه (ع) با عمل خود این رخصت را نشان داده‌اند؛ چنان‌که پیامبر (ص) در حجةالوداع در عرفات نماز ظهر و عصر را با هم اقامه کرد. وقتِ اختصاصی عصر تنها بخش پایانی وقت ظهر و وقتِ اختصاصی عشا تنها بخش پایانی وقت مغرب است و تا آن هنگام، هر دو وقت مشترک‌اند. باید توجه داشت که رعایت ترتیب لازم است: نخست ظهر و سپس عصر، و نخست مغرب و سپس عشا. این رخصت برای دانشجویان، کارگران و مسافران آسایش فراوانی ایجاد می‌کند و جماعت‌های پشت سر هم در مساجد بر همین اساس صحیح است.
شرایط و ارکان
- رعایت ترتیب؛ خواندن ظهر پیش از عصر و مغرب پیش از عشا
- داخل بودن هر دو نماز در وقتِ مشترک
- خواندن نمازها به قصد قربت و بهره‌گیری از رخصت شرعی
آیات قرآن در این باب
فَإِذَا قَضَيْتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِيَٰمًۭا وَقُعُودًۭا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمْ ۚ فَإِذَا ٱطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ ۚ إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتْ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ كِتَٰبًۭا مَّوْقُوتًۭا
و هنگامی که نماز را به پایان رساندید، خدا را یاد کنید؛ ایستاده، و نشسته، و در حالی که به پهلو خوابیده‌اید! و هرگاه آرامش یافتید (و حالت ترس زایل گشت)، نماز را (به طور معمول) انجام دهید، زیرا نماز، وظیفه ثابت و معیّنی برای مؤمنان است!
پرسش‌های پرتکرار
آیا جمع بینین در شهر و بدون هیچ عذری هم جایز است؟
بله؛ بنا بر فقه امامیه این رخصت مطلق است و به سفر یا عذر خاصی منحصر نیست.
اگر کسی عصر را فراموش کند و در وقت عشا یادش بیاید چه کند؟
ابتدا نماز عصر را میخواند و سپس عشا را؛ زیرا در وقت عشا، وقت عصر نیز باقی است.
جمع بینین دلیل بر همینندی نمازها دارد؟
نه؛ هر نماز جداگانه و با نیت مستقل خوانده میشود و فقط زمان ادای آن دو یکی است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.