با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
هر نماز واجبی که عمداً یا سهواً در وقتش خوانده نشده باشد باید قضا شود و تفاوتی میان فوت عمدی و سهوی نیست. اما کسی که تمام وقت را بیهوش بوده، بنا بر فتوای مشهور قضا بر او واجب نیست.
توضیح تفصیلی
قضا یعنی به‌جا آوردن عبادت پس از فوت وقت آن و نشانِ بازگشت به سوی خداست، نه صرفاً جبرانی شکسته و بی‌روح. نمازهای قضایی وقت خاصی ندارند و در هر ساعت از روز و شب می‌توان آن‌ها را خواند، هرچند فوریت پس از یادآوری، شأنِ بندگی را می‌طلبد. برای قضا لازم نیست ترتیب زمانیِ فوت رعایت شود، ولی رعایت ترتیب میان نمازهای یک روز وقتی که با هم یادآوری شوند، بنا بر فتوای بسیاری از مراجع لازم است. درباره‌ی بی‌هوشی، مشهور فقها گفته‌اند اگر کسی از ابتدای وقت تا پایان آن بیهوش باشد، نمازش ساقط است و قضا ندارد؛ هرچند برخی مراجع در این حکم احتیاط کرده‌اند و مراجعه به رساله‌ی مرجع تقلید ضروری است.
شرایط و ارکان
- فوت واقعی نماز در تمام وقت، خواه از روی عمد خواه از روی سهو
- رعایت ترتیب قضای نمازهای یک روز در صورت یادآوری با هم
- استحباب فوریت در قضا پس از دسترسی به شرایط نماز
آیات قرآن در این باب
حَٰفِظُوا۟ عَلَى ٱلصَّلَوَٰتِ وَٱلصَّلَوٰةِ ٱلْوُسْطَىٰ وَقُومُوا۟ لِلَّهِ قَٰنِتِينَ
در انجام همه نمازها، (به خصوص) نماز وسطی [= نماز ظهر] کوشا باشید! و از روی خضوع و اطاعت، برای خدا بپاخیزید!
روایات مرتبط
أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الصَّلَاةُ
اولین چیزی که بنده در روز قیامت درباره آن حساب می‌شود، نماز است.
پرسش‌های پرتکرار
برای قضای نمازهای بسیار زیاد از کجا شروع کنم؟
به تعداد و ترتیب همانقدر که به آن علم یا گمان قوی دارید عمل کنید؛ اگر تعداد دقیق را نمیدانید، خواندن به تعداد احتمال یا بیشتر کفایت میکند.
آیا برای نمازهای قضا وقت خاصی وجود دارد؟
خیر؛ نمازهای قضا در هر وقت از شبانهروز خوانده میشوند، هرچند در اوقاتی که نماز مستحبی حرام است، باید به اهم و مهم توجه کرد.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.