پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
بنابر فتاوای بسیاری از فقهای معاصر، کفاره افطار عمدی روزه ماه رمضان، جمع میان روزه دو ماه و اطعام شصت فقیر است؛ افطار با کار حرام، بنابر فتوای مشهور در هر حال کفاره جمع دارد.
توضیح تفصیلی
هرگاه روزه‌دار در روز ماه رمضان عمداً و از روی اختیار مبطل روزه را انجام دهد، بنابر فتوای مشهور باید پس از ماه، روزه دو ماه پیوسته و اطعام شصت فقیر مسکین را هر دو به جا آورد؛ هر فقیر یک مد طعام. برخی فقها میان سه کار تخیر داده‌اند: آزاد کردن برده که امروز منتفی است، روزه دو ماه، و اطعام شصت فقیر. اما اگر افطار با امری حرام مانند شراب یا رابطه نامشروع واقع شود، بنابر فتوای مشهور در هر حال کفاره جمع لازم است و تخیر جاری نیست. علاوه بر کفاره، قضای آن روز نیز لازم است و توبه و جبران گناه، درگاه رحمت را به روی بنده باز می‌کند؛ خداوند توابان را دوست می‌دارد.
شرایط و ارکان
- عمد و اختیار در افطار، نه سهو و اکراه
- بطلان روزه در روزِ ماه رمضان
- در افطار حرام، لزوم کفاره جمع بنابر فتوای مشهور
آیات قرآن در این باب
أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ ٱلصِّيَامِ ٱلرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَآئِكُمْ ۚ هُنَّ لِبَاسٌۭ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌۭ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ ۖ فَٱلْـَٰٔنَ بَٰشِرُوهُنَّ وَٱبْتَغُوا۟ مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلْخَيْطُ ٱلْأَبْيَضُ مِنَ ٱلْخَيْطِ ٱلْأَسْوَدِ مِنَ ٱلْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا۟ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيْلِ ۚ وَلَا تُبَٰشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَٰكِفُونَ فِى ٱلْمَسَٰجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
آمیزش جنسی با همسرانتان، در شبِ روزهایی که روزه می‌گیرید، حلال است. آنها لباس شما هستند؛ و شما لباس آنها (هر دو زینت هم و سبب حفظ یکدیگرید). خداوند می‌دانست که شما به خود خیانت می‌کردید؛ (و این کارِ ممنوع را انجام می‌دادید؛) پس توبه شما را پذیرفت و شما را بخشید. اکنون با آنها آمیزش کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرر داشته، طلب نمایید! و بخورید و بیاشامید، تا رشته سپید صبح، از رشته سیاه (شب) برای شما آشکار گردد! سپس روزه را تا شب، تکمیل کنید! و در حالی که در مساجد به اعتکاف پرداخته‌اید، با زنان آمیزش نکنید! این، مرزهای الهی است؛ پس به آن نزدیک نشوید! خداوند، این چنین آیات خود را برای مردم، روشن می‌سازد، باشد که پرهیزکار گردند!
پرسش‌های پرتکرار
اگر توان اطعام شصت فقیر را نداشته باشم چه؟
به اندازه توان عمل کند و برای باقی، حکم تفصیلی را از مرجع بپرسد؛ اطعام هر فقیر یک مد طعام است.
روزه دو ماه کفاره باید پیوسته باشد؟
بله؛ بنابر مشهور باید سی و یک روز پیوسته و سپس باقی آن بهجا آورد.
کفاره برای روزه قضا هم هست؟
خیر؛ کفاره ویژه روز ماه رمضان است هرچند برخی فقها در شکستن عمدی روزه قضای واجب معین نیز به احتیاط تصریح کرده‌اند.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.