در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
پاسخ اجمالی
معجزه کاری خارقِ عادت است که خدا به دست پیامبرش پدید می‌آورد تا راستیِ ادعای رسالتش را اثبات کند و دیگران از آوردن مانند آن ناتوان بمانند. تفاوت معجزات پیامبران به تفاوت زمانه و مخاطبان بازمی‌گردد؛ هر پیامبر در حوزه‌ای مبعوث شد که هنرِ روزگار قومش همان حوزه بود و معجزه‌اش همان هنر را به چالش می‌کشید تا راهی برای گریز از ایمان باقی نماند.
توضیح و ادله
در تعریف دقیق، معجزه سه نشانه دارد: خارق عادت بودن، همراهی با ادعای نبوت، و به چالش کشیدن مخالفان همراه با ناتوان ساختن آنان. همین سه نشانه، آن را از جادو و شعبده و کارهای شگفت دیگر جدا می‌کند؛ شعبده آموختنی است و هر کس با تمرین به دست می‌آورد، اما معجزه بی‌آموزش و در سیاق اثبات رسالت می‌آید. تفاوت معجزات پیامبران نیز حکمت دارد: عصای موسی که در برابر ساحران مصر به اژدها بدل شد و دستش که روشنی بخشید، احیای مردگان به دست عیسی در محیطی که درمان شگفتی می‌نمود، و قرآن در میان قومی که فصاحت و بلاغت افتخارشان بود. معجزه‌ی جاویدان پیامبر اسلام، خود قرآن است که پس از چهارده قرن، چالش آوردن مانندش همچنان پابرجاست و بیپاسخ مانده است.
ادله
- آیه‌ی «قل لئن اجتمعت الإنس والجن علی أن یأتوا بمثل هذا القرآن» چالش جاوید قرآن را نشان می‌دهد.
- آیه‌ی «إنما الآیات عند الله» نشانه‌ها را به اذن الهی وابسته می‌داند.
- روایات، قرآن را هدایت خدا و دلیل نجات معرفی کرده‌اند.
شبهه‌ها و پاسخ آن‌ها
آیا معجزه با قانون علّی و علم نمی‌خواند؟
معجزه نقض قانون نیست؛ قانون‌گذارِ علّی می‌تواند از راه علت‌هایی نامتعارف، اثر ویژه‌ای پدید آورد. علم تجربی قوانین متعارف را می‌کاود اما حکم نمی‌کند که سازنده‌ی قوانین نتواند از سبیل دیگری عمل کند؛ به‌علاوه معجزه ادعای همیشگی ندارد، بلکه نشانه‌ای در مقطع اثبات رسالت است.
چرا امروز معجزه نمی‌بینیم؟
کارکرد معجزه، اثبات رسالت پیامبران در زمان خود بود و برای همیشه در تاریخ ثبت شده است؛ برای ما نیز معجزه‌ی جاوید یعنی قرآن حاضر است و بررسی آن همگان را پذیرا است. نبودِ معجزه‌ی حسی امروز، به معنای نبودِ دلیل نیست.
آیات قرآن در این باب
قُل لَّئِنِ ٱجْتَمَعَتِ ٱلْإِنسُ وَٱلْجِنُّ عَلَىٰٓ أَن يَأْتُوا۟ بِمِثْلِ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِۦ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍۢ ظَهِيرًۭا
بگو: «اگر انسانها و پریان (جن و انس) اتفاق کنند که همانند این قرآن را بیاورند، همانند آن را نخواهند آورد؛ هر چند یکدیگر را (در این کار) کمک کنند.
وَقَالُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ ءَايَٰتٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ ۖ قُلْ إِنَّمَا ٱلْءَايَٰتُ عِندَ ٱللَّهِ وَإِنَّمَآ أَنَا۠ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌ
گفتند: «چرا معجزاتی از سوی پروردگارش بر او نازل نشده؟!» بگو: «معجزات همه نزد خداست (و به فرمان او نازل میشود، نه به میل من و شما)؛ من تنها بیم دهنده‌ای آشکارم!
روایات مرتبط
الْقُرْآنُ هَدْيُ اللَّهِ وَدَلِيلُ النَّجَاةِ
قرآن هدایت الهی و راهنمای نجات است.
خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آن را آموزش دهد.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت معجزه و کرامت چیست؟
کرامت کار خارقعادتی است که از اولیای الهی بدون ادعای نبوت سر میزند؛ معجزه با ادعای رسالت و چالشِ آوردن مانندش همراه است.
چرا قرآن معجزه شمرده میشود؟
به سبک بیمانند در فصاحت، انسجام پیام، خبرهای غیبی و تحولآفرینیاش در تاریخ؛ چالش آوردن سورهای مانند آن همچنان بیپاسخ مانده است.
آیا معجزات را میتوان بررسی کرد؟
بخشی از معجزات مانند قرآن هماکنون حاضر و بررسیپذیر است؛ روایت تاریخی برخی دیگر نیز به سبب تواتر و پیامدهای تاریخیشان، پذیرفته شده است.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.