این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
شناخت خطا، نیمی از راه اصلاح است. بسیاری از ما درباره‌ی «سعی صفا و مروه» برداشت‌هایی داریم که پشتوانه‌ی فقهی ندارد؛ برداشت‌هایی که یا از ساده‌سازی‌های روایی‌شده آمده یا از خلط مسائل مشابه. در این نوشته رایج‌ترین این خطاها را مرور می‌کنیم و برای هر یک، نگاه درست را نشان می‌دهیم.
پاسخ درست در یک نگاه
سعی میان صفا و مروه هفت شوط است که از صفا آغاز و به مروه پایان می‌یابد. این عمل در عمره و حج واجب است و بدون آن مناسک کامل نمی‌شود. طهارت در سعی شرط نیست و همین امر آن را از طواف متمایز می‌سازد.
توضیح مسئله
هر شوط یعنی یک رفت کامل از صفا تا مروه یا برعکس؛ بنابراین سعی صحیح از بالای صفا آغاز میشود و پس از هفت رفت‌وبرگشت در مروه پایان می‌پذیرد. زائر باید هر شوط را کامل طی کند و ایستادن بر صفا و مروه همراه با ذکر و دعا مستحب است. در گذشته میان دو کوه دره‌ای بود و امروز این مسیر در ساختمانی سرپوشیده و چندطبقه انجام میشود و تفاوتی نمیکند که زائر در کدام طبقه سعی کند. اگر شمار شوطها به اشتباه کم و زیاد شود، شمارش اصلاح میشود و شوط افزوده با قصد قربت اشکالی ندارد. برای معذوران، سعی با ویلچر و کمک همراهان نیز صحیح است. سعی یادآور سیر هاجر در جست‌وجوی آب برای فرزندش است و درس توکل و تلاش در راه خدا و امید به گشایش را در دل زائر زنده میکند.
شرایط اصلی
- هفت شوط کامل از آغاز صفا تا پایان مروه
- آغاز سعی از صفا و پایان آن در مروه
- انجام سعی پس از طواف و نماز طواف در عمرهٔ تمتع
- رعایت ترتیب و شمارش دقیق شوطها
اشتباهات رایج
- آغاز سعی از مروه به جای صفا
- نیمه‌کاره رها کردن شوط و بازگشت پیش از رسیدن به انتها
- انجام سعی پیش از طواف از روی ناآگاهی از ترتیب
- بی‌توجهی به نشانه‌های امروزی آغاز و پایان مسیر
چگونه از این خطاها دوری کنیم؟
پیش از هر اقدام، مسئله را از منبع معتبر بپرسید و پاسخ اجمالی را با توضیح تفصیلی مقایسه کنید. همیشه شرایط و مصادیق را بشمارید؛ بسیاری از خطاها از نادیده‌گرفتن «شرط» در مسئله‌آغاز میشود. اگر در موضع تردید بودید، احتیاط و پرسش از عالم، راه امن‌تر است.
آیات قرآن در این باب
۞ إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًۭا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ
«صفا» و «مروه» از شعائر (و نشانه‌های) خداست! بنابراین، کسانی که حجِ خانه خدا و یا عمره انجام می‌دهند، مانعی نیست که بر آن دو طواف کنند؛ (و سعیِ صفا و مروه انجام دهند. و هرگز اعمال بی‌رویّه مشرکان، که بتهایی بر این دو کوه نصب کرده بودند، از موقعیّت این دو مکان مقدّس نمی‌کاهد!) و کسی که فرمان خدا را در انجام کارهای نیک اطاعت کند، خداوند (در برابر عمل او) شکرگزار، و (از افعال وی) آگاه است.
پرسش‌های پرتکرار
آیا وضو برای سعی لازم است؟
خیر؛ طهارت در سعی شرط نیست و زائر با وضو یا بیوضو آن را به جا میآورد.
اگر شمار شوطها را فراموش کرد چه کند؟
بر عددی که یقین دارد تکیه میکند و بنا بر نظر مشهور، افزودن شوط با قصد قربت اشکال ندارد.
آیا سعی در طبقات بالا صحیح است؟
بله؛ امروز همهٔ طبقات مسیر جزء صفا و مروه محسوب میشود و طبقه در صحت سعی تفاوتی ایجاد نمیکند.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.