آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
پاسخ اجمالی
نمازگزار باید رو به قبله بخواند؛ راههای تشخیص، یقین و گمان قوی، قبلهی مساجد و محراب مؤمنان و قبله‌نما و قبر مسلمانان است؛ و اگر هیچ راهی نبود، به هر سوی که گمان دارد بخواند و اگر گمان هم نداشت، بنا بر احتیاط به چهار سو نماز بخواند.
توضیح تفصیلی
قرآن از تحول قبله به سوی مسجدالحرام با خطاب به پیامبر (ص) سخن گفته و رو به قبله، شرط صحت نمازهای روزانه است. مسافر و تازه‌وارد به شهری ناآشنا، برای یافتن قبله به این راههای معتبر پناه می‌برد: نخست یقین یا گمان قوی از راه نشانه‌ها؛ سپس قبلهی مساجد و محراب‌ها که به دست مؤمنانِ آگاه ساخته شده؛ سپس قبله‌نما و قبرستان مسلمانان. اگر پس از جستجو به گمان نرسید، به احتمال اقرب عمل می‌کند و در فرض فقدان هرگونه ظن، احتیاطاً به چهار جهت نماز می‌خواند. قطب‌نما و برنامه‌های موبایلی نیز ابزارهای مفیدی‌اند؛ منتها باید انحراف مغناطیسی و صحت تنظیمات لحاظ شود. اگر پس از نماز معلوم شود رو به قبله بوده، نماز صحیح است و اگر به یقین غلط بوده، در وقت اعاده و پس از آن قضا می‌شود.
شرایط و ارکان
- جستجوی راههای معتبر پیش از اکتفا به گمان
- اعتماد به قبلهی مساجد و محراب مؤمنان
- در فقدان گمان، احتیاط با نماز به جهات چهارگانه
آیات قرآن در این باب
قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى ٱلسَّمَآءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةًۭ تَرْضَىٰهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ ۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ
نگاه‌های انتظارآمیز تو را به سوی آسمان (برای تعیین قبله نهایی) می‌بینیم! اکنون تو را به سوی قبله‌ای که از آن خشنود باشی، باز می‌گردانیم. پس روی خود را به سوی مسجد الحرام کن! و هر جا باشید، روی خود را به سوی آن بگردانید! و کسانی که کتاب آسمانی به آنها داده شده، بخوبی می‌دانند این فرمانِ حقی است که از ناحیه پروردگارشان صادر شده؛ (و در کتابهای خود خوانده‌اند که پیغمبر اسلام، به سوی دو قبله، نماز می‌خواند). و خداوند از اعمال آنها (در مخفی داشتن این آیات) غافل نیست!
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَٱخْشَوْنِى وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِى عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
و از هر جا خارج شدی، روی خود را به جانب مسجد الحرام کن! و هر جا بودید، روی خود را به سوی آن کنید! تا مردم، جز ظالمان (که دست از لجاجت برنمی‌دارند،) دلیلی بر ضدّ شما نداشته باشند؛ (زیرا از نشانه‌های پیامبر، که در کتب آسمانی پیشین آمده، این است که او، به سوی دو قبله، نماز می‌خواند.) از آنها نترسید! و (تنها) از من بترسید! (این تغییر قبله، به خاطر آن بود که) نعمت خود را بر شما تمام کنم، شاید هدایت شوید!
پرسش‌های پرتکرار
اگر بعد از نماز بفهمم به قبله نبودهام چه کنم؟
اگر در وقت هستید اعاده میکنید و اگر وقت گذشته، قضا؛ مگر آنکه معلوم شود در حدود بین قبله بودهاید که در آن صورت صحیح است.
آیا گمان قوی برای تشخیص قبله کافی است؟
بله؛ در فقه امامیه، گمان قوی در تشخیص قبله حجت است و یقین لازم نیست.
قبلهی مسجد محل معتبر است؟
آری؛ مساجد و محرابهای ساختهشده به دست مؤمنانِ آگاه، از راههای معتبر تشخیص قبلهاند.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.