یونس در خشم از قوم خود، از میان آنان بیرون رفت و در کشتی پر، به دریای طوفانی رانده شد و ماهی بزرگ او را بلعید؛ او در تاریکی‌ها خدا را تسبیح کرد و خداوند او را نجات داد و این داستان را برای همه مؤمنان الگو ساخت.
روایت
یونس به سوی قوم خود فرستاده شد اما آنان دعوتش را نپذیرفتند و او در خشمی درون، از میان قوم بیرون رفت و گمان کرد که خداوند او را تحت فشار قرار نمی‌دهد؛ پس در تاریکی شب، به کشتی پر و بارگیری شده پناه برد که سکانش را برای پیشروی می‌راندند.
در میانه دریا، کشتی به دلیل بار سنگین در خطر غرق بود و مسافران قرعه زدند تا یکی از سواران را به دریا بیندازند؛ قرعه به نام یونس درآمد و چون دوباره زدند، باز به نام او شد. او را به دریا افکندند و ماهی بزرگی او را در یک لقمه فرو گرفت، در حالی که او خود را سرزنش می‌کرد.
در شکم ماهی و در دل تاریکی‌های شب و دریا و شکم، یونس به فریاد رسید که جز خدایی از تو نیست، پاکی بر تو باد که من از ستمکاران بودم. قرآن میفرماید اگر از تسبیح‌کنندگان نبود، تا روز برانگیخته شدن مردم در شکم آن می‌ماند.
خداوند او را که رنجیده و غمگین بود نجات داد و رنج را از او دور ساخت و به ساحل خشکی فرستاد؛ در حالی که بیمار و ناتوان بود و درخت کدویی بر او سایه انداخت تا جان تازه‌ای بگیرد. این نجات، پاداش عبادتی بود که در دوران آسایش پیش از بلا انجام داده بود.
سپس خداوند او را به سوی قومی فرستاد که به صدها هزار نفر می‌رسیدند؛ و آنان ایمان آوردند و خداوند برای زمانی بهره‌ای به آنان داد. بدین ترتیب، آن قوم به جوامع معدودی پیوست که با ایمان آوردن، عذاب الهی از آنان بازداشته شد.
درس‌ها و پیام‌ها
- فرار از مسئولیت، انسان را از آسایش به شکم ماهی می‌رساند؛ صبر در میدان دعوت، از تاب در تاریکی آسان‌تر است.
- ذکر خدا در تاریک‌ترین نقطه جهان، روشن‌ترین راه نجات است؛ دعای یونس، کلید در بسته را گشود.
- عبادت و تسبیح پیش از بلا، سرمایه انسان در روز گرفتاری است؛ «فلولا انه کان من المسبحین».
- غضب برای خدا نباید انسان را به تصمیم شتاب‌زده و بدون فرمان الهی بکشاند.
- دعای «لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین» الگوی جهانی مؤمنان در گرفتاری است؛ خداوند فرمود چنین، مؤمنان را نجات می‌دهیم.
- در باز بودن در توبه و بازگشت قوم‌ها، هیچ انسانی و جمعیتی از رحمت خداوند ناامید نیست.
آیات قرآن در این باب
وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ
و یونس از رسولان (ما) است!
فَٱلْتَقَمَهُ ٱلْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌۭ
(او را به دریا افکندند) و ماهی عظیمی او را بلعید، در حالی که مستحقّ سرزنش بود!
وَذَا ٱلنُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَٰضِبًۭا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَىٰ فِى ٱلظُّلُمَٰتِ أَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَٰنَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
و ذاالنون [= یونس] را (به یاد آور) در آن هنگام که خشمگین (از میان قوم خود) رفت؛ و چنین می‌پنداشت که ما بر او تنگ نخواهیم گرفت؛ (امّا موقعی که در کام نهنگ فرو رفت،) در آن ظلمتها (ی متراکم) صدا زد: «(خداوندا!) جز تو معبودی نیست! منزّهی تو! من از ستمکاران بودم!»
فَٱسْتَجَبْنَا لَهُۥ وَنَجَّيْنَٰهُ مِنَ ٱلْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُۨجِى ٱلْمُؤْمِنِينَ
ما دعای او را به اجابت رساندیم؛ و از آن اندوه نجاتش بخشیدیم؛ و این گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم!
پرسش‌های پرتکرار
دعای مشهور یونس (ع) چیست؟
جز خدایی از تو نیست، پاک و منزهی تو باد که من از ستمکاران بودم؛ که در قرآن از او در دل تاریکی‌ها نقل شده و در روایات، دعای هر گرفتاری معرفی گردیده است.
چرا یونس (ع) از قوم خود بیرون رفت؟
قرآن میفرماید او در حالی خشمگین بود گمان کرد که بر او تنگ نمیگیریم؛ یعنی بدون فرمان و صبر لازم از میدان دعوت بیرون رفت و همین، آغاز آزمون او بود.
قوم یونس چه سرنوشتی یافتند؟
او را به سوی قومی صد هزار نفره یا بیشتر فرستاد؛ آنان ایمان آوردند و خداوند برای مدتی از عمر و بهره به آنان داد؛ به این ترتیب عذاب از آنان برداشته شد.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.