پیرامون «عدل الهی با اختلاف سطح زندگی مردم چگونه سازگار است» پرسش‌ها و شبهه‌هایی مطرح می‌شود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ می‌دهیم.
پاسخ کلی در یک نگاه
عدالت به هر کس می‌دهد آنچه شایسته‌ی اوست، نه آنکه همه چیز را برای همه یکسان کند. تفاوت در دارایی، استعداد و موقعیت، خلاف عدل نیست؛ چون این‌ها اسباب آزمایش‌اند: دارا با نعمتش به شکر و انفاق آزموده می‌شود و ندار به صبر و رضا. معیار ارزش نزد خدا نه مال و مقام، که تقوا و عمل صالح است و حساب نهایی در آخرت بسته می‌شود.
شبهه‌ها و پاسخ‌ها
چرا برخی از آغاز زندگی در سختی به دنیا می‌آیند و بی‌آنکه انتخابی داشته باشند؟
شرایط آغازین، خود بخشی از آزمون است؛ نه برای سنجش آن نوزاد در همان لحظه، که برای پدیدآوردن موقعیت‌های اختیار برای او و خانواده و جامعه: یاری، انفاق، صبر و مسئولیت‌پذیری. روزی و مکان، اسباب آزمایش‌اند و نتیجه‌ی نهایی در پرونده‌ی اختیار هر کس ثبت می‌شود.
چرا بدکاران گاه در رفاه‌اند و نیکان در تنگدستی؟
رفاه دنیا نه پاداش است و نه نشانه‌ی محبت خدا؛ بنا بر روایات، خدا به ظالم مهلت می‌دهد و چون بگیردش، رهایش نمی‌کند. این مهلت چشم‌پوشی نیست، بلکه کامل شدن پرونده پیش از کیفر است و تنگدستی نیکان نیز با پاداش‌هایی جبران می‌شود که همه‌ی دنیا در برابرش کوچک است.
آیات قرآن در این باب
أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ ۚ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍۢ دَرَجَٰتٍۢ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًۭا سُخْرِيًّۭا ۗ وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌۭ مِّمَّا يَجْمَعُونَ
آیا آنان رحمت پروردگارت را تقسیم می‌کنند؟! ما معیشت آنها را در حیات دنیا در میانشان تقسیم کردیم و بعضی را بر بعضی برتری دادیم تا یکدیگر را مسخر کرده (و با هم تعاون نمایند)؛ و رحمت پروردگارت از تمام آنچه جمع‌آوری می‌کنند بهتر است!
وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَٰٓئِفَ ٱلْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍۢ دَرَجَٰتٍۢ لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَآ ءَاتَىٰكُمْ ۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ ٱلْعِقَابِ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۢ
و او کسی است که شما را جانشینان (و نمایندگان) خود در زمین ساخت، و درجات بعضی از شما را بالاتر از بعضی دیگر قرار داد، تا شما را به وسیله آنچه در اختیارتان قرار داده بیازماید؛ به یقین پروردگار تو سریع العقاب و آمرزنده مهربان است. (کیفر کسانی را که از بوته امتحان نادرست درآیند، زود می‌دهد؛ و نسبت به حق پویان مهربان است.)
إِنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌۭ ۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ
اموال و فرزندانتان فقط وسیله آزمایش شما هستند؛ و خداست که پاداش عظیم نزد اوست!
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.