با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
تعریف
ایمان به غیب، تصدیقِ حقایقی است که از دامنه‌ی حواس بیرون‌اند اما خبرِ معتبر از آن‌ها رسیده است: وجود خدا، فرشتگان، روز آخرت و سرنوشتِ پس از مرگ. قرآن این باور را نخستین ویژگی پرهیزگاران شمرده است؛ چون اساسِ زندگیِ مسئولانه بر باور به آنی است که دیده نمی‌شود اما هست.
غیب؛ چه چیزی و چگونه شناخته می‌شود
- غیبِ مطلق، ویژه‌ی علمِ بی‌کرانِ خداست و هیچ‌کس به همه‌ی آن راه ندارد
- بخشی از غیب با خبرِ وحی و بخشی با آثار و نشانه‌ها شناخته می‌شود؛ همان‌گونه که پدیده‌ی نادیدنی را با اثرش می‌شناسیم
- انکارِ غیب به نام علم، خودْ علمی نیست؛ روش تجربی برای سنجشِ غیرمادی طراحی نشده است
چرا ایمان به غیب
- حس، دریچه‌ای کوچک از جهان است؛ بستن معرفت به همین دریچه، شناخت را بسیار کوتاه می‌کند
- زندگیِ بی‌حسابِ اخروی، مسئولیت‌پذیری را از بنیان می‌فرساید؛ ایمان به غیب، نگهبانِ خودنگهداری در خلوت است
- امید به دیدار و پاداش الهی و بیم از کیفرِ پنهان، هر دو از همین باور برمی‌خیزند
اقسام خبرهای غیبی
- خبرهای گذشته مانند آفرینش و سرگذشت انبیا که نسل‌های بعد آن‌ها را ندیده‌اند
- خبرهای هم‌زمان مانند عالم برزخ و فرشتگان که اکنون جاری‌اند اما پوشیده‌اند
- خبرهای آینده مانند قیامت و بهشت و دوزخ که تحققشان در پیش است
حکمت و فلسفه
ایمان به غیب، سکه‌ای دو رو دارد: یک روی آن دانش است که جهان را بسیار بزرگ‌تر از دیده‌ها می‌داند و روی دیگر، تربیت است که خلوت را شاهددار می‌کند. انسانِ مؤمن به غیب در تنهایی نیز می‌داند که ناظر است و در تاریکیِ پیشِ رو، چراغِ آخرت روشن است؛ برای همین است که قرآن این باور را درِ ورود به هدایت و رستگاری شمرده است.
آیات قرآن در این باب
ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ
(پرهیزکاران) کسانی هستند که به غیب [=آنچه از حس پوشیده و پنهان است] ایمان می‌آورند؛ و نماز را برپا می‌دارند؛ و از تمام نعمتها و مواهبی که به آنان روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند.
قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ٱلْغَيْبَ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
بگو: «کسانی که در آسمانها و زمین هستند غیب نمی‌دانند جز خدا، و نمی‌دانند کی برانگیخته می‌شوند!»
إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۭ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًۭا ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍۢ تَمُوتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ
آگاهی از زمان قیام قیامت مخصوص خداست، و اوست که باران را نازل می‌کند، و آنچه را که در رحم‌ها (ی مادران) است می‌داند، و هیچ کس نمی‌داند فردا چه به دست می‌آورد، و هیچ کس نمی‌داند در چه سرزمینی می‌میرد؟ خداوند عالم و آگاه است!
پرسش‌های پرتکرار
ایمان به غیب یعنی باور بدون دلیل؟
نه؛ مبنای آن یا خبرِ معتبرِ وحیانی است یا استدلالِ عقلی بر واقعیت‌های غیرمادی؛ باورِ بی‌دلیل در آموزه‌ی دینی پسندیده نیست.
علم و ایمان به غیب چگونه با هم میمانند؟
این دو ناحیههای جدا دارند؛ علم دربارهی جهانِ آزمودنی است و ایمانِ غیبی دربارهی آنچه روش تجربی به آن راه ندارد؛ تعارض از جابهجایی نادرست قلمروها میآید.
چرا خدا همه‌ی حقایق را آشکار نکرده است؟
ظرفیتِ شناختِ ما متناسب با زندگیِ آزمونی ساخته شده و پوشاندنِ بخشی از حقایق، خود بخشی از طرحِ تربیت و انتخاب است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.