پیرامون «عالم ذر چیست؟» پرسش‌ها و شبهه‌هایی مطرح می‌شود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ می‌دهیم.

پاسخ کلی در یک نگاه

عالم ذر به پیمانی اشاره دارد که قرآن از آن خبر می‌دهد: خداوند از فرزندان آدم، ذریه‌ی آنان را بیرون آورد و بر پروردگاری خود به آنان گواهی داد و همه اقرار کردند که خدا پروردگارشان است. بر پایه‌ی روایات اسلامی، این نخستین پیمان بشر با خداست و ریشه‌ی فطرت خداجوی انسان به آن بازمی‌گردد. هدف قرآن از طرح این صحنه، قطع عذر مردم در قیامت است.

شبهه‌ها و پاسخ‌ها

هیچ‌کس چنین پیمانی را به یاد نمی‌آورد؛ پس چگونه حجت است؟

فراموشیِ صحنه، فراموشیِ اثر آن نیست؛ میل فطری به خدا و پشیماری انسان در بحران‌ها، همان شهادت نهفته است که آیات فطرت بر آن گواهی می‌دهند.

این پیمان با اختیار فعلی ما چه نسبتی دارد؟

پیمان ذر زمینه و توانِ شناخت است؛ اصل ایمان همچنان با اختیار و دلیل در دنیا بازسازی می‌شود و به همین دلیل مسئولیت انسان باقی می‌ماند.

آیات قرآن در این باب

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِىٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ ۛ شَهِدْنَآ ۛ أَن تَقُولُوا۟ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَٰذَا غَٰفِلِينَ

و (به خاطر بیاور) زمانی را که پروردگارت از پشت و صلب فرزندان آدم، ذریه آنها را برگرفت؛ و آنها را گواه بر خویشتن ساخت؛ (و فرمود:) «آیا من پروردگار شما نیستم؟» گفتند: «آری، گواهی می‌دهیم!» (چنین کرد مبادا) روز رستاخیز بگویید: «ما از این، غافل بودیم؛ (و از پیمان فطری توحید بی‌خبر ماندیم)»!

سوره اعراف · آیه ۱۷۲قرآن کریم

أَوْ تَقُولُوٓا۟ إِنَّمَآ أَشْرَكَ ءَابَآؤُنَا مِن قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةًۭ مِّنۢ بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ ٱلْمُبْطِلُونَ

یا بگویید: «پدرانمان پیش از ما مشرک بودند، ما هم فرزندانی بعد از آنها بودیم؛ (و چاره‌ای جز پیروی از آنان نداشتیم؛) آیا ما را به آنچه باطل‌گرایان انجام دادند مجازات می‌کنی؟!»

سوره اعراف · آیه ۱۷۳قرآن کریم

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًۭا ۚ فِطْرَتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى فَطَرَ ٱلنَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

پس روی خود را متوجّه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتی است که خداوند، انسانها را بر آن آفریده؛ دگرگونی در آفرینش الهی نیست؛ این است آیین استوار؛ ولی اکثر مردم نمی‌دانند!

سوره روم · آیه ۳۰قرآن کریم

اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.