پیرامون «برهان نظم چیست و چگونه وجود خدا را اثبات می‌کند» پرسش‌ها و شبهه‌هایی مطرح می‌شود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ می‌دهیم.
پاسخ کلی در یک نگاه
برهان نظم از هماهنگی شگفت جهان به سازنده‌ای حکیم می‌رسد؛ به این بیان که هر نظامی که اجزایش دقیق بر هدف تنظیم شده باشد، تنظیم‌گر و تدبیرگری می‌خواهد و اتفاق و تصادف سازنده‌ی چنین انسجامی نیست. از نظم روز و شب تا ساخت یک یاخته‌ی زنده، همه بر حساب‌شدگیِ ریز و پایدار بنا شده‌اند.
شبهه‌ها و پاسخ‌ها
طبیعت خودش این نظم را پدید آورده است.
طبیعت نام مجموعه‌ی همین نظام و اجزاست، نه عاملی جدا از آن؛ نام‌گذاری، سازنده نمی‌سازد. قوانینی که به طبیعت نسبت می‌دهیم، خود بخشی از چیزهای نیازمند توضیح‌اند؛ نظم در قوانین، خود شاهدِ قانون‌گذارِ حکیم است.
با گذشت زمانِ بسیار، نظم به‌صورت تصادفی پدید می‌آید.
نظم‌های هدفمند و برنامه‌محور مانند زبان ژن‌ها، با تصادفِ بی‌حافظه پدید نمی‌آیند؛ تصادف بدون حفظ و اصلاح، حتی الگوهای ساده را نمی‌سازد و پایدار نمی‌کند. افزون بر این، خودِ زمان و قوانین احتمال، باز محتاج چارچوبی ثابت‌اند که همان چارچوب، خود بخشی از نظم بزرگ‌تر است.
آیات قرآن در این باب
إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ لَءَايَٰتٍۢ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ
مسلماً در آفرینش آسمانها و زمین، و آمد و رفت شب و روز، نشانه‌های (روشنی) برای خردمندان است.
ٱلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَٰوَٰتٍۢ طِبَاقًۭا ۖ مَّا تَرَىٰ فِى خَلْقِ ٱلرَّحْمَٰنِ مِن تَفَٰوُتٍۢ ۖ فَٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍۢ
همان کسی که هفت آسمان را بر فراز یکدیگر آفرید؛ در آفرینش خداوند رحمان هیچ تضادّ و عیبی نمی‌بینی! بار دیگر نگاه کن، آیا هیچ شکاف و خللی مشاهده می‌کنی؟!
وَٱلسَّمَآءَ بَنَيْنَٰهَا بِأَيْي۟دٍۢ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ
و ما آسمان را با قدرت بنا کردیم، و همواره آن را وسعت می‌بخشیم!
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.