آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
پاسخ اجمالی
وحدت خدا به معنای یگانگی مطلق فهم بشر از دین نیست؛ خداوند حقیقت یگانه را فرستاده، اما فهم انسان‌ها تابع زبان، فرهنگ و اجتهاد است و طبیعی است که در جزئیات اختلاف پدید آید. قرآن خودْ از تفرقه‌ی امت‌ها خبر داده و راه نجات را بازگشت به مرجعیت الهی معرفی کرده است. پس وجود فرقه‌ها نشانه‌ی نفی توحید نیست، بلکه آزمونی برای بازگشت به اصل مشترک است.
توضیح و ادله
پاسخ این شبهه در گرو تفکیک میان «اصل دین» و «فهم بشری از دین» است؛ همهی فرقههای اسلامی در اصول توحید، نبوت و معاد مشترکاند و اختلاف بیشتر در امامت و برخی مسائل کلامی و فروعی است. قرآن تفرقه را از پیامدهای هوای نفس و غرور علمی می‌شمارد، نه نتیجه‌ی چندگانگی حقیقت. در روایات فریقین برای حفظ وحدت، چسبیدن به حبل الله یعنی قرآن و عترت توصیه شده و در نگاه شیعه، مرجعیت تفسیری معصوم، ضامن وحدت معنادار است. تجربه‌ی همهی ادیان و مکاتب بشری نیز نشان می‌دهد که اختلاف در فهم، پدیده‌ای همگانی و ریشه‌دار در محدودیت دانش انسان است. سرانجام باید دانست معیار حقانیت هر فرقه، اتکای آن به ادله‌ی قرآنی، روایی و عقلی است، نه شمار پیروان.
ادله
- آیه‌ی «واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا» دستور صریح قرآن برای حفظ وحدت حول محور الهی است.
- آیه‌ی «ولا تكونوا كالذين تفرقوا واختلفوا» تفرقه را از رفتار امت‌های پیشینِ زیان‌کار می‌شمارد.
- حدیث مشهور ثقلین در منابع فریقین، چسبیدن به قرآن و عترت را عامل حفظ از گمراهی معرفی می‌کند.
- اشتراک همهی فرقه‌ها در اصول سه‌گانه‌ی توحید، نبوت و معاد نشان می‌دهد اختلاف در سطح فهم است، نه در سطح اصل حقیقت.
شبهه‌ها و پاسخ آنها
اگر دین حق یکی بود، خدا باید کاری می‌کرد که هیچ اختلافی پدید نیاید.
حذف کامل اختلاف تنها با برداشتن اختیار و عقل از انسان ممکن بود و این با هدف آزمایش و رشد اختیاری او در تنافض است؛ خدا راه شناخت را گشوده، ولی هیچ‌کس را به فهم واحد اجبار نکرده است.
اختلاف فرقه‌ها دلیل بر این است که دین ساخت بشر است.
اختلاف در فهم یک متن، نفی اصالت آن متن نیست؛ در علوم تجربی و حقوق نیز میان صاحب‌نظران اختلاف نظر هست، اما کسی اصالت خودِ علم را انکار نمیکند.
آیات قرآن در این باب
وَٱعْتَصِمُوا۟ بِحَبْلِ ٱللَّهِ جَمِيعًۭا وَلَا تَفَرَّقُوا۟ ۚ وَٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَآءًۭ فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِۦٓ إِخْوَٰنًۭا وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍۢ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
و همگی به ریسمان خدا [= قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت]، چنگ زنید، و پراکنده نشوید! و نعمت (بزرگِ) خدا را بر خود، به یاد آرید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، و او میان دلهای شما، الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او، برادر شدید! و شما بر لبِ حفره‌ای از آتش بودید، خدا شما را از آن نجات داد؛ این چنین، خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‌سازد؛ شاید پذیرای هدایت شوید.
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ تَفَرَّقُوا۟ وَٱخْتَلَفُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ
و مانند کسانی نباشید که پراکنده شدند و اختلاف کردند؛ (آن هم) پس از آنکه نشانه‌های روشن (پروردگار) به آنان رسید! و آنها عذاب عظیمی دارند.
وَتَقَطَّعُوٓا۟ أَمْرَهُم بَيْنَهُمْ ۖ كُلٌّ إِلَيْنَا رَٰجِعُونَ
(گروهی از پیروان ناآگاه آنها) کار خود را به تفرقه در میان خود کشاندند؛ (ولی سرانجام) همگی بسوی ما بازمی‌گردند!
روایات مرتبط
إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ: كِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِي، مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا أَبَدًا
من در میان شما دو چیز گرانبها بر جای می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم. به این دو چنگ زنید هرگز گمراه نخواهید شد.
پرسش‌های پرتکرار
آیا همهی فرقههای اسلامی یکساناند و فرقی نمیکند کدام را انتخاب کنیم؟
خیر؛ در اصول مشترکاند اما در امامت و منابع استنادی تفاوتهای اساسی دارند؛ معیار انتخاب، استناد به قرآن، سنت متواتر و دلیل عقلی است.
وحدت اسلامی به چه معناست؟
به معنای همدلی مسلمانان در برابر دشمنان مشترک و پرهیز از توهین به مقدسات یکدیگر است، نه وارونه کردن باورها و ادغام مذاهب در یکدیگر.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.