پیرامون «اگر خدا از پیش می‌داند چه می‌کنیم اختیار ما چه می‌شود» پرسش‌ها و شبهه‌هایی مطرح می‌شود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ می‌دهیم.
پاسخ کلی در یک نگاه
دانستن آینده‌ی یک انتخاب آزاد، آن را از آزادی بیرون نمی‌برد. علم خدا توصیف واقعیت است نه ساختن و تحمیل آن؛ خدا از ازل می‌داند که ما به اختیار خود چه برمی‌گزینیم. اگر من بدانم دوستی فردا راهی را به میل خود برمی‌گزیند، دانستنِ من انتخاب را از او نمی‌گیرد؛ آن‌جا که علم، معلول نمی‌سازد، با اختیار نمی‌سازد. علم الهی آینه‌ای صادق است که آزادی ما را می‌بیند، نه زنجیری که دست ما را می‌بندد.
شبهه‌ها و پاسخ‌ها
اگر خدا می‌داند من فردا گناهی می‌کنم، چرا جلویم را نمی‌گیرد؟
اگر خدا بدون تغییر اراده‌ی تو جلوی کارت را بگیرد، تو را از انتخاب سلب کرده و انسان بودنت را کم‌رنگ کرده است. دانشِ خدا به گناهِ فردای تو، از تو نمی‌گیرد که امروز برگردی؛ او راهِ بازگشت را نیز می‌داند و درِ توبه را گشوده گذاشته است.
قضا و قدر یعنی نوشته‌ی تغییرناپذیر؛ پس تلاش بی‌فایده است؟
قدر، تقدیرِ شرایط و امکانات است نه نوشتنِ نتیجه‌ی بی‌رقابت؛ خودِ تلاش نیز بخشی از همان مقدرات است و بنا بر روایات، با دعا و صدقه، مقدرات دگرگون می‌شود. القای بی‌فایدگیِ تلاش، هم با تجربه ناسازگار است و هم با فرمان‌های صریح قرآن به سعی و شتاب.
آیات قرآن در این باب
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌۭ وَلَا نَوْمٌۭ ۚ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْءٍۢ مِّنْ عِلْمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ
هیچ معبودی نیست جز خداوند یگانه زنده، که قائم به ذات خویش است، و موجودات دیگر، قائم به او هستند؛ هیچگاه خواب سبک و سنگینی او را فرانمی‌گیرد؛ (و لحظه‌ای از تدبیر جهان هستی، غافل نمی‌ماند؛) آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آن اوست؛ کیست که در نزد او، جز به فرمان او شفاعت کند؟! (بنابراین، شفاعت شفاعت‌کنندگان، برای آنها که شایسته شفاعتند، از مالکیت مطلقه او نمی‌کاهد.) آنچه را در پیش روی آنها [= بندگان] و پشت سرشان است می‌داند؛ (و گذشته و آینده، در پیشگاه علم او، یکسان است.) و کسی از علم او آگاه نمی‌گردد؛ جز به مقداری که او بخواهد. (اوست که به همه چیز آگاه است؛ و علم و دانش محدود دیگران، پرتوی از علم بی‌پایان و نامحدود اوست.) تخت (حکومت) او، آسمانها و زمین را دربرگرفته؛ و نگاهداری آن دو [= آسمان و زمین]، او را خسته نمیکند. بلندی مقام و عظمت، مخصوص اوست.
إِنَّا هَدَيْنَٰهُ ٱلسَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًۭا وَإِمَّا كَفُورًا
ما راه را به او نشان دادیم، خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس!
وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ
و شما اراده نمی‌کنید مگر اینکه خداوند -پروردگار جهانیان- اراده کند و بخواهد!
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.