با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
قسم به نام خداوند برای انجام یا ترک کاری در آینده، تعهدی شرعی بر گردن انسان می‌گذارد و وفای به آن واجب است. شکستن عمدی قسم گناه است و کفاره دارد؛ اما قسم به انجام کار حرام یا ترک واجب، شرعاً معتبر نیست و وفای به آن نیز جایز نیست.
توضیح تفصیلی
قسم سخنی مؤکد است که با نام خدا برای تقویت درستی آن گفته می‌شود و در قرآن، مؤمنان از حنث آن برحذر داشته شده‌اند. اگر کسی با اختیار و قصد به خدا سوگند بخورد که کاری را انجام دهد یا ترک کند، ملزم به آن است و شکستن آن مستوجب کفاره است؛ یعنی اطعام یا پوشاندن ده فقیر، یا آزاد کردن برده‌ی مؤمن، و در صورت نداری، روزه گرفتن سه روز. قسم‌های بدون قصد جدی که از سر عادت بر زبان می‌آید، لغو شمرده می‌شود و حنث ندارد؛ اما سوگند دروغ بر گذشته از گناهان بزرگ است و کفاره هم آن را جبران نمی‌کند. همچنین قسم باید به نام خداوند باشد و در روایات از سوگند به غیر خدا نهی شده است.
شرایط و ارکان
- سوگند به نام خداوند متعال گفته شود؛ سوگند به غیر خدا پایه‌ی شرعی ندارد
- با اختیار و قصد جدی بیان شود؛ قسم در خواب، شوخی یا اکراه گرام نیست
- متعلق قسم مشروع و مباح باشد؛ قسم به گناه یا ترک واجب، محل وفاست و لازم نیست
- بر آینده تعلق گیرد؛ سوگند دروغین بر گذشته از بزرگ‌ترین گناهان است
آیات قرآن در این باب
لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغْوِ فِىٓ أَيْمَٰنِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلْأَيْمَٰنَ ۖ فَكَفَّٰرَتُهُۥٓ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍۢ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٍۢ ۚ ذَٰلِكَ كَفَّٰرَةُ أَيْمَٰنِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ ۚ وَٱحْفَظُوٓا۟ أَيْمَٰنَكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
خداوند شما را بخاطر سوگندهای بیهوده (و خالی از اراده،) مؤاخذه نمی‌کند؛ ولی در برابر سوگندهایی که (از روی اراده) محکم کرده‌اید، مؤاخذه می‌نماید. کفاره این‌گونه قسمها، اطعام ده نفر مستمند، از غذاهای معمولی است که به خانواده خود می‌دهید؛ یا لباس پوشاندن بر آن ده نفر؛ و یا آزاد کردن یک برده؛ و کسی که هیچ کدام از اینها را نیابد، سه روز روزه می‌گیرد؛ این، کفاره سوگندهای شماست به هنگامی که سوگند یاد می‌کنید (و مخالفت می‌نمایید). و سوگندهای خود را حفظ کنید (و نشکنید!) خداوند آیات خود را این چنین برای شما بیان می‌کند، شاید شکر او را بجا آورید!
لَّا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغْوِ فِىٓ أَيْمَٰنِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌۭ
خداوند شما را به خاطر سوگندهایی که بدون توجه یاد می‌کنید، مؤاخذه نخواهد کرد، اما به آنچه دلهای شما کسب کرده، (و سوگندهایی که از روی اراده و اختیار، یاد می‌کنید،) مؤاخذه می‌کند. و خداوند، آمرزنده و بردبار است.
پرسش‌های پرتکرار
کفاره‌ی شکستن قسم چیست؟
اطعام یا پوشاندن ده فقیر، یا آزاد کردن برده در صورت وجود؛ و اگر توانایی هیچ‌یک نبود، روزه گرفتن سه روز.
اگر قسم را فراموش کنم حکم چیست؟
حنث عمدی موجب کفاره است؛ بنا بر نظر مشهور، فراموشی و بیاختیاری کفاره ندارد.
قسم به کار حرام چه حکمی دارد؟
وفای به آن واجب نیست و عمل بر اساس چنین قسمی گناه است؛ بهتر است آن را شکست و به خدا توبه کند.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.