قرآن زندگی موسی را از تولد در بحبوحه فرمان کشتار کودکان تا رسالت در برابر فرعون، رویارویی با جادوی دربار، هجرت بنیاسرائیل و شکافتن دریا و غرق شدن طغیانگر با ایمانی دیرهنگام روایت می‌کند.
روایت
موسی در روزگانی زاده شد که فرعون، کودکان پسر بنیاسرائیل را می‌کشت. خداوند به مادرش فرمان داد که او را شیر ده و هرگاه ترسیدی، او را در دریا بینداز و مترسک که ما او را به تو بازمی‌گردانیم و از رسالت‌شدگانش قرار میدهیم. به این ترتیب، موسی در خانه دشمن خدا و زیر چشم خود فرعون پرورش یافت.
چون به رشد رسید، خداوند او را با وحی فراخواند و فرمود: به سوی فرعون برو که او طغیان کرده است. موسی درخواست گشایش سینه و یاری برادرش هارون را کرد و خداوند هر دو را به او داد و با معجزه عصا و دست سپید به دربار فرستاد که بگویند: ما فرستاده پروردگار جهانیانیم، بنیاسرائیل را با ما رها کن.
فرعون که خدایی دروغین برای خود می‌تراشید، در برابر این دعوت، جادوپیشگان کشور را گرد آورد. چون طناب‌ها و عصی‌های جادوگران به خشم آمدند، موسی عصای خود را افکند که ناگهان اژدهایی شد و همه ساختگی‌ها را بلعید. جادوپیشگان به سجده افتادند و گفتند: به پروردگار جهانیان ایمان آوردیم؛ پروردگار موسی و هارون. فرعون تهدید کرد اما آنان گفتند: به ما برنمی‌گردد که به روشنی دیدیم.
سرانجام فرمان هجرت آمد و موسی شبانه با بنیاسرائیل بیرون رفت و فرعون با سپاهش در پی آنان افتاد. چون دو گروه به دریا رسیدند، یاران موسی گفتند که به ما رسیدند؛ او پاسخ داد: هرگز؛ پروردگارم با من است و مرا هدایت خواهد کرد. خداوند به موسی وحی کرد که عصای خود را بر دریا بزند؛ دریا شکافته شد و هر بخشی مانند کوهی بزرگ شد و راهی خشک پدید آمد.
موسی و یارانش گذشتند و فرعون با لشکریانش در پی رفت؛ تا آن‌گاه که غرق شد و در لحظه پایانی گفت: ایمان آوردم که جز خدایی که بنیاسرائیل به او ایمان آوردهاند، خدایی نیست. پاسخ شنید: اکنون ایمان میآوری و پیش‌تر سرکشی کردی و از فاسدان بودی؟ خداوند فرمود: امروز تو را تنها با بدنت نجات میدهیم تا برای پس‌افتادگان نشانه باشی؛ و دریا، طغیانگران را در بر گرفت.
درس‌ها و پیام‌ها
- تدبیر الهی گاه بنده‌اش را در خانه دشمن می‌پرورد؛ امنیت موسی در دربار فرعون، طرح خداوند بود.
- هر طغیانی به انتهای ناگزیر خود می‌رسد؛ سلطه فرعون با یک موج دریا فروپاشید.
- ایمان دیرهنگام در لحظه محاصره عذاب، سودی ندارد؛ ایمان را باید پیش از دیدن برهان مرگ آورد.
- پشتیبانی خداوند، ضعف را به اقتدار بدل می‌کند؛ عصای چوپانی، اژدهای بر جادوگران شد.
- جمع شکست‌خورده جادوگران در برابر یک نشانه، نشان داد که هوشیاری انسان از رسم و مقام قدرتمندتر است.
- شکافتن دریا به یاد بنیاسرائیل ماند تا بدانند وعده خداوند در تنگ‌ترین گلوگاه‌ها نیز واقع می‌شود.
آیات قرآن در این باب
وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ ٱلْبَحْرَ فَأَنجَيْنَٰكُمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ
و (به خاطر بیاورید) هنگامی را که دریا را برای شما شکافتیم؛ و شما را نجات دادیم؛ و فرعونیان را غرق ساختیم؛ در حالی که شما تماشا می‌کردید.
ٱذْهَبْ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُۥ طَغَىٰ
اینک به سوی فرعون برو، که او طغیان کرده است.»
۞ وَجَٰوَزْنَا بِبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱلْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُۥ بَغْيًۭا وَعَدْوًا ۖ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَدْرَكَهُ ٱلْغَرَقُ قَالَ ءَامَنتُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱلَّذِىٓ ءَامَنَتْ بِهِۦ بَنُوٓا۟ إِسْرَٰٓءِيلَ وَأَنَا۠ مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ
(سرانجام) بنی اسرائیل را از دریا [= رود عظیم نیل] عبور دادیم؛ و فرعون و لشکرش از سر ظلم و تجاوز، به دنبال آنها رفتند؛ هنگامی که غرقاب دامن او را گرفت، گفت: «ایمان آوردم که هیچ معبودی، جز کسی که بنی اسرائیل به او ایمان آوردهاند، وجود ندارد؛ و من از مسلمین هستم!»
فَٱلْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ ءَايَةًۭ ۚ وَإِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلنَّاسِ عَنْ ءَايَٰتِنَا لَغَٰفِلُونَ
ولی امروز، بدنت را (از آب) نجات میدهیم، تا عبرتی برای آیندگان باشی! و بسیاری از مردم، از آیات ما غافلند!
پرسش‌های پرتکرار
فرعون در لحظه غرق شدن چه گفت؟
گفت ایمان آوردم که جز خدایی که بنیاسرائیل به او ایمان آوردهاند خدایی نیست؛ اما پاسخ شنید که اکنون ایمان میآوری در حالی که پیش از این سرکشی کرده بودی.
چرا خداوند گفت بدن فرعون را نجات میدهیم؟
تا او برای نسلهای بعد نشانهای باشد؛ کالبدی که روزگار بر آن گذشت و سرانجام طغیانگر را فراگرفت.
معجزه اصلی موسی (ع) چه بود؟
قرآن عصا و دست سپید و روشن را به او داد؛ عصا در برابر جادوپیشان مار شد و در برابر دریا راه گشود.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.