آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
پاسخ اجمالی
آفرینش انسان بی‌هدف نبوده است؛ قرآن هدف اصلی را عبودیت و بندگی معرفی می‌کند: «وما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون». بندگی نه برای رفع نیازی از سوی خدا، بلکه برای رساندن انسان به کمال و قرب الهی مقرر شده است. خدا غنای مطلق دارد و سود و زیانی از بندگی بندگان به او نمی‌رسد؛ بهره‌ی یکسره‌ی عبادت به خود انسان بازمی‌گردد.
توضیح و ادله
این پرسش را باید از دو جهت پاسخ داد. از جهت خدا، آفرینش نه از سر کمبود و نیاز، بلکه صرفِ فیض و رحمت است؛ خدا بی‌نیازِ مطلق است و از جهان‌ها بینیاز است. از جهت انسان، هدف خلقت رسیدن به کمالِ لایق اوست. قرآن این هدف را «عبودیت» معرفی می‌کند و در جای دیگر می‌فرماید مرگ و زندگی را آفرید تا آزموده شوید که کدام‌یک نیکوتر عمل می‌کنید. عبودیت به معنای ذلت و شکستگی نیست؛ به معنای آن است که انسان با شناخت و انتخاب آزاد، خود را به سرچشمه‌ی همه‌ی کمالات پیوند بزند و مانند نهالی که به باغبان تکیه می‌دهد، رشد کند و بار آورد. به همین دلیل بزرگ‌ترین انسان‌ها، پرستشگزارترین و در عین حال آزاده‌ترین انسان‌ها بوده‌اند.
ادله
- آیه‌ی «وما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون» هدف خلقت را عبودیت معرفی می‌کند.
- آیه‌ی «خلق الموت والحیاة لیبلوکم أیکم أحسن عملا» جهان را سرای آزمایش می‌شمارد.
- آیه‌ی «إن الله لغنی عن العالمین» بی‌نیازی مطلق خدا را اعلام می‌کند.
شبهه‌ها و پاسخ آنها
اگر خدا بینیاز است، چرا از ما بندگی خواسته است؟
بندگی برای پرورش انسان مقرر شده نه برای برآوردن نیازی در خدا؛ همان‌گونه که معلم از دانش‌آموز تمرین نمی‌خواهد تا خودش چیزی بیاموزد، بلکه تا دانش‌آموز رشد کند. سود تمام عبادت به بنده بازمی‌گردد و خدا با آن هیچ کمبودی را از خود جبران نمی‌کند.
اگر هدف رسیدن به کمال است، چرا انسان این‌قدر ضعیف و خطاکار آفریده شده است؟
کمالِ مقصود، کمال اختیاری است نه کمال اجباری. اگر انسان بدون امکان خطا ساخته می‌شد، مانند فرشته یا سنگ بود و نه انسان؛ ارزش انسان به همین است که با داشتن کشش‌های گوناگون، راه راست را برمی‌گزیند و در همین انتخاب رشد می‌کند.
آیات قرآن در این باب
وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
من جنّ و انس را نیافریدم جز برای اینکه عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)!
ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْمَوْتَ وَٱلْحَيَوٰةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفُورُ
آن کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید، و او شکست‌ناپذیر و بخشنده است.
فِيهِ ءَايَٰتٌۢ بَيِّنَٰتٌۭ مَّقَامُ إِبْرَٰهِيمَ ۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنًۭا ۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًۭا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَٰلَمِينَ
در آن، نشانه‌های روشن، (از جمله) مقام ابراهیم است؛ و هر کس داخل آن [= خانه خدا] شود؛ در امان خواهد بود، و برای خدا بر مردم است که آهنگ خانه (او) کنند، آنها که توانایی رفتن به سوی آن دارند. و هر کس کفر ورزد (و حج را ترک کند، به خود زیان رسانده)، خداوند از همه جهانیان، بینیاز است.
پرسش‌های پرتکرار
آیا خدا ما را برای عبادت خود آفریده تا به او سود برساند؟
نه؛ خدا غنی مطلق است و از بندگی هیچکس سودی نمیبرد؛ هدف عبودیت، رشد و سعادت خود انسان است.
به چه معنا انسان را برای آزمایش آفریدهاند؟
به این معنا که جهان بستر و مقدمهی انتخاب است؛ باور و رفتار ما در این سرا ساخته میشود و در سرای دیگر پاداش یا کیفر میگیرد.
کسی که به هدف آفرینش خود نمی‌اندیشد، مسئول است؟
بله؛ قرآن همه را به تفکر در آفاق و انفس فراخوانده و غفلت از اندیشیدن، عذر نمی‌شود.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.