با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
رجعت به معنای بازگشت گروهی از مؤمنان خالص و کافران محض به دنیا پیش از قیامت است، به‌گونه‌ای که ستمدیدگان به پیروزی و ستمگران به کیفر می‌رسند. این آموزه از باورهای خاص شیعه است و بر پایه‌ی روایات فراوان، در پی قیام مهدی موعود رخ می‌دهد. فلسفه‌ی آن، نمایش کامل عدالت در آخرین روزهای دنیاست.
توضیح و ادله
واژه‌ی رجعت به معنای بازگشت است و در ادبیات کلام شیعی به حادثه‌ای در پایان زمان اشاره دارد که در آن پیشوایان حق و یاران راستین‌شان و نیز سران کفر بازمی‌گردند تا حق و باطل به‌طور کامل آشکار شود. مستند اصلی این آموزه روایات پرشمار در منابع شیعی است و برخی آیات نیز به باور مفسران شیعه ناظر به آن دانسته شده‌اند؛ مانند آیه‌ای که بازگشت قریه‌های هلاک‌شده را تا روز قیامت مسدود می‌شمارد و در تفسیر روایی، از این سد استثناهایی به رجعت فهمیده شده است. لازم به یادآوری است که رجعت فلسفه‌ای هم‌راستا با معاد دارد یعنی شکوفایی کامل عدل و قطع بهانه‌ی ستمگران، اما نه جایگزین قیامت است و نه در جایگاه اصول بنیادین ایمان. این آموزه از معارف روایی است که پذیرش آن، اصل امامت و مهدویت را استوارتر می‌کند نه اینکه بر آن افزوده شود.
ادله
- روایات پرشمار از پیامبر و امامان درباره‌ی بازگشت گروه‌هایی از مؤمنان و کافران پیش از قیامت در منابع شیعی آمده است.
- برخی آیات مانند آیه‌ی ممانعت از بازگشت قریه‌های هلاک‌شده تا روز قیامت، در پرتو روایات بر رجعت تطبیق شده‌اند.
- فلسفه‌ی رجعت با فلسفه‌ی معاد هم‌راستاست: غلبه‌ی نهایی صالحان و رسوایی کامل ستمگران.
- بشارت‌های فراوان قرآنی و روایی به حکومت صالحان در پایان تاریخ، زمینه‌ی ذهنی این آموزه را در فرهنگ دینی تقویت کرده است.
شبهه‌ها و پاسخ آنها
بازگشت مردگان به دنیا با تجربه‌ی بشری ناسازگار است.
همان‌گونه که معاد جسمانی پذیرفته می‌شود، بازگرداندن انسان‌ها به دنیا نیز در قدرت خالق است؛ بحث اصلی، امکان عقلی نیست بلکه اعتبار خبردهنده است.
ذکر نشدن رجعت به‌صراحت در قرآن، آن را ضعیف می‌کند.
آموزه‌های فراوانی مانند جزئیات نماز تنها با سنت اثبات می‌شوند؛ افزون بر آن، آیاتی در پرتو روایات بر رجعت تطبیق شده‌اند و حجیت سنت معتبر، ملاک اثبات است.
آیات قرآن در این باب
وَحَرَٰمٌ عَلَىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَٰهَآ أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
و حرام است بر شهرها و آبادیهایی که (بر اثر گناه) نابودشان کردیم (که به دنیا بازگردند؛) آنها هرگز باز نخواهند گشت!
وَءَاخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا۟ بِهِمْ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
و (همچنین) رسول است بر گروه دیگری که هنوز به آنها ملحق نشده‌اند؛ و او عزیز و حکیم است!
وَإِن مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِۦ قَبْلَ مَوْتِهِۦ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًۭا
و هیچ یک از اهل کتاب نیست مگر اینکه پیش از مرگش به او [= حضرت مسیح] ایمان می‌آورد؛ و روز قیامت، بر آنها گواه خواهد بود.
پرسش‌های پرتکرار
آیا رجعت با مهدویت یکی است؟
خیر؛ مهدویت باور به ظهور منجی موعود است و رجعت رویدادی است که بر پایه‌ی روایات پس از قیام آن حضرت اتفاق می‌افتد.
آیا باور به رجعت برای شیعه واجب است؟
اصل آن در روایات شیعی مستند است، اما جزو اصول بنیادین اعتقادی مانند توحید، نبوت و امامت به‌شمار نمی‌آید.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.